“Bu qətldən sonra Heydər Əliyev Şuşaya gəldi və gördü ki…”

Şuşa qalası uzun illər ərzində Azərbaycanın Qarabağ xanlığının paytaxtı olub. Şuşa qalasının salınması 1750-1751-ci illərdən hesab edilir. Tarixi mənbələrə görə, 1750-ci ildə hündür, sıldırım dağ üstündə qalanın inşasına başlandı və 1756-1757-ci illərdə tikilib başa çatdırıldı. Qarabağ xanı Pənah Əli xan Şuşanı paytaxt elan etmiş, oranı möhkəmləndirmiş, Qala-şəhərə çevirmişdi. Şəhər bir müddət Pənah Əli xanın şərəfinə “Pənahabad”, sonradan isə “Şuşa qalası” və “Şuşa” adlandırılmışdır.

Bununla yanaşı, ingilis səyyah və alimləri C.Morye və R.Burter Şuşanın qədimliyi ilə bağlı dəyərli mülahizələr söyləmişlər. C.Moryenin fikrincə, Şuşa hələ eradan əvvəl insan məskəni olmuşdur. R.Burter isə yazır ki, “Şuşada Qafqazın başqa yerlərində olmayan Avropa şəhərlərindəki kimi daş binalar, daş döşəməli geniş küçələr, qədim Roma hamamlarını xatırladan gözəl hamam qalıqları vardır”. Bütün bunlar Şuşanın hələ çox qədimdən mövcud olması haqqında fikir söyləməyə əsas verir. Tarixi mənbələrdə Şuşanın hətta, XIII əsrdə də Azərbaycanın məşhur şəhərlərindən biri olması haqqında faktlar vardır.

Minval.İnfo Azərtac-a istinadən Azərbaycan Respublikasının Prezidenti yanında Dövlət İdarəçilik Akademiyasının professoru, siyasi elmlər doktoru, “Azərbaycan Respublikası Dağlıq Qarabağ Bölgəsinin Azərbaycanlı İcması” İctimai Birliyinin sədr müavini Elçin Əhmədovun “Heydər Əliyev: “Şuşa Azərbaycanın ən əziz və böyük tarixi olan bir guşəsidir” adlı məqaləsini təqdim edir.

XVIII əsrin ikinci yarısından başlayaraq şəhərin əhalisi sürətlə çoxalmış və Şuşa Azərbaycanın mühüm, strateji əhəmiyyətli şəhərlərindən birinə çevrilmişdi. Hələ Pənahəli xanın dövründə şəhərdə böyük tikinti işləri aparılmış, İbrahimxəlil xanın (1763-1806-cı illər) dövründə isə Qarabağ xanlığı daha da güclənmişdi. Xanlığın ərazisində Əskəran, Ağoğlan qalaları, Şuşa qalasının divarları və s. diqqətəlayiq, strateji əhəmiyyətli qalalar tikilmişdi. Şəhər qısa müddət ərzində xeyli böyümüş, təbii gözəlliyi, hündür binaları və möhtəşəm qala divarları ilə diqqəti cəlb etmişdi.

XVIII əsrin ikinci yarısında Azərbaycanın tarixi, mədəni və strateji əhəmiyyətə malik şəhəri sayılan Şuşa özünün xalçası, ipəyi, parçası və çini qabları ilə dünya bazarları miqyasına çıxmış və bununla da böyük şöhrət qazanmışdı. XVIII əsrin 80-ci illərində şəhərin dövrəsinə möhtəşəm qala divarları çəkilib başa çatdırıldı. Bu dövrdə şəhərdə çoxsaylı sənətkar məhəllələri yaranır, ticarət daha sürətlə inkişaf edirdi. Şuşalı tacirlər Təbriz, Tehran, İsfahan, İstanbul, Bağdad, Səmərqənd, Moskva və başqa şəhərlərlə ticarət əlaqələri saxlayırdı. Şəhərdə “Pənahabadi” adlı gümüş sikkələr zərb edilirdi.

1873-cü ildə Vyana şəhərində açılmış beynəlxalq sərgidə Şuşanı təmsil edən nümayəndələr də iştirak etmiş və onların sərgidə nümayiş etdirdikləri eksponatlar xaricilərdə dərin maraq oyatmışdı. 1903-cü ildə Tiflisdə nəşr olunmuş “Vestnik Kavkaza” jurnalının 43-cü səhifəsində göstərildi ki, “Şuşanın görünüşü orta əsr Avropa şəhərlərini xatırladır. Bu şəhərin tacirləri ipək-barama alverində üstün mövqeyə malik olub, Tiflis, Moskva və Marsel şəhərləri ilə birbaşa ticarət əlaqəsi saxlayırlar”.

Bununla yanaşı, Şuşa havasının təmizliyi, saflığı və müalicə əhəmiyyəti baxımından kurort şəhəri kimi tanınmışdır. Bu baxımdan, nəinki Azərbaycanda, onun hüdudlarından kənarda da Şuşa öz səfalı yerləri, istirahət guşələrinə görə məşhur idi. Şuşa dağlarında xüsusi gözəlliyi ilə seçilən və dünyanın heç bir yerində bitməyən “Xarı bülbül” gülü bitir. Bu endemik gül həm gözəl, həm də müalicəvidir.

Artıq XIX əsrin ikinci yarısında şəhər əhalisinin sayı tanınmış alim və sənətkarlar da daxil olmaqla 25 minə çatmışdı. Tarixi mənbələrin məlumatına görə, təkcə XIX əsrdə Şuşada 95 şair, 22 musiqişünas, 38 xanəndə, 19 xəttat, 16 nəqqaş, 12 nüsxəbənd, 5 astronom, 18 memar, 16 həkim, 42-yə qədər müəllim və s. olmuşdur. Bu böyük ziyalı təbəqəsi, Şuşa şəhərini mədəniyyət mərkəzinə çevirməkdə, burada elmi və mədəniyyəti inkişaf etdirməkdə çox böyük rol oynamışlar.

Ümumiyyətlə, tarixi mənbələr sübut edir ki, Şuşa qalası tarixən Azərbaycanın Qarabağ xanlığının paytaxtı olmuşdur. XIX əsrin əvvəllərində – 1805-ci il mayın 14-də Qarabağ xanı İbrahim xanla Rusiyanın Qafqaz qoşunlarının baş komandanı general Sisianov arasında Kürəkçay müqaviləsi (“Andlı öhdəlik”) imzalandı. Bununla da Qarabağ xanlığı Rusiyanın tərkibinə daxil oldu və dərhal Qarabağda çarizmin mövqeyini möhkəmlətmək üçün ermənilərin buraya köçürməsinə başlandı. Bu fakt onu göstərir ki, ermənilərin Qarabağa dair ərazi iddiaları əsassızdır. Çünki əgər ermənilər Qarabağ xanlığında yaşayıb vəzifə sahibi olsaydılar general Sisianovla müqavilə Qarabağ xanı İbrahim xanla imzalanmazdı.

Qarabağın dağlıq hissəsində erməni əhalisinin xeyli dərəcədə çoxaldılması isə XIX əsrin 20-ci illərində, xüsusilə Cənubi Qafqazın Rusiya tərəfindən işğal edilməsindən sonra baş vermişdir. 1804-1813-cü, 1826-1828-ci illər Rusiya-İran və 1828-1829-cu illər Rusiya-Türkiyə müharibələrinin gedişində, həm də sonralar ermənilərin İran və Türkiyədən kütləvi surətdə Cənubi Qafqaza, o cümlədən Qarabağa köçürülməsi nəticəsində burada onların sayı ilbəil artmağa başladı. Bunu Rusiya ilə İran arasında bağlanmış Gülüstan (12 oktyabr 1813-cü il) və Türkmənçay (10 fevral 1828-ci il) müqavilələri kimi sənədlər də təsdiq edir. 1828-ci ildən sonra Qarabağ bölgəsinin dağlıq hissəsinə İrandan və Türkiyədən rəsmən 124 min (qeyri-rəsmən 200 min) erməni köçürülmüş, bu proses bütün XIX əsr boyunca davam etdirilmiş və bu da demoqrafik vəziyyətə müəyyən təsir göstərmişdir.

Nəticədə Qarabağ bölgəsinin dağlıq hissəsinə köçürülmüş ermənilərə 1923-cü il iyulun 7-də sovet Rusiyasının himayədarlığı və bilavasitə iştirakı ilə Azərbaycan tərkibində Dağlıq Qarabağ Muxtar Vilayəti (DQMV) adlı status verilmiş və bu hadisə Ermənistanın Dağlıq Qarabağa dair gələcək ərazi iddiaları üçün bir vasitə olmuşdur. Qarabağ 1918-1920-ci illərdə Azərbaycan Xalq Cümhuriyyəti dövründə Gəncə quberniyasının tərkibində olmuş, 1921-1991-ci illərdə isə Azərbaycan SSR-in ayrılmaz tərkib hissəsi olmuşdur.

Ümummilli lider Heydər Əliyev hələ Azərbaycan rəhbəri seçilməmişdən əvvəl ilk dəfə Şuşada hələ 1967-ci ildə olmuşdu. O vaxt Xankəndidə (1923-1991-ci illərdə Stepanakert adlandırılmışdır) azərbaycanlılarla ermənilər arasında münaqişə olmuş və qan tökülmüşdü. Dağlıq Qarabağda olan bəzi millətçilər 3 nəfər azərbaycanlını vəhşicəsinə öldürmüşdülər. Həmin məsələni dərindən araşdırmaq üçün Heydər Əliyev 15 gün Dağlıq Qarabağda olmuş, eləcə də Şuşaya getmişdi. Şuşada olarkən 1905-1907-ci, 1918-1920-ci illərdə ermənilərin təcavüzü nəticəsində dağıdılmış və yandırılmış evlərin hələ də bərpa edilmədiyini görmüşdü. O, Şuşa şəhərinin Azərbaycan xalqının böyük bir tarixi abidəsi, incisi kimi bərpa etdirilməsinin zəruriliyi qənaətinə gəlmiş və Bakıya qayıtdıqdan sonra şəhərin belə vəziyyətdə saxlanılmasının mümkünsüzlüyü barədə mülahizələrini Azərbaycan rəhbərlərinə söyləmişdi.

Lakin 1969-cu ildə Azərbaycana rəhbər seçiləndən sonra Ulu Öndər Şuşanı abadlaşdırmaq, şəhərin başına gətirilən müsibətlərin izlərini ləğv etmək, dağıdılmış, yandırılmış evləri bərpa etmək, eyni zamanda, tarixi abidələri qoruyub saxlamaq və böyük bir muzeyə çevirmək üçün əhəmiyyətli işlər görmüşdür. 1970-ci illərdə ermənilər Dağlıq Qarabağ məsələsini yenidən ortaya atsalar da, onların bu istəklərinin qarşısı qətiyyətlə alınmışdı. Bu dövrdə Heydər Əliyevin fəaliyyətinin mühüm əhəmiyyət daşıyan istiqamətlərindən biri Dağlıq Qarabağda milli ruhun oyadılması olmuşdur. Ümummilli Lider bu istiqamətdə sistemli və məqsədyönlü şəkildə fəaliyyət göstərirdi. Hər şeydən əvvəl Qarabağ tarixini, mədəniyyətini, incəsənətini, iqtisadi inkişafını mükəmməl bilən Ulu Öndər bu məsələyə çox həssaslıqla yanaşırdı. Azərbaycanın qədim mədəniyyət mərkəzi kimi Şuşa şəhərinin tarixi keçmişini yaxşı bilən Heydər Əliyev şəhərə çox böyük qayğı göstərərək onun inkişafına çalışırdı. Eyni zamanda, Ümummilli Lider Şuşaya adi bir şəhər deyil, zəngin tarixi abidə, Azərbaycan xalqının qəhrəmanlıq rəmzi kimi baxır və Azərbaycanın milli maraqlarını hər zaman uca tuturdu.

Ümummilli lider, eyni zamanda, Şuşada aparılan tikinti-quruculuq işləri ilə də yaxından maraqlanmış, Azərbaycan poeziyasının klassikləri M.P.Vaqifin və Xurşudbanu Natəvanın yaşayıb yaratdığı yerlərlə tanış olmuşdu. Şuşa rayonunun rəhbərləri ilə keçirdiyi görüşdə ümummilli lider tövsiyə edərək demişdi: “…Şuşa abidələr şəhəridir. Diyarın zəngin tarixi ilə bağlı olan hər şeyi qorumaq, qədim tikintiləri bərpa etmək lazımdır”. Heydər Əliyevin bilavasitə səyləri nəticəsində 1977-ci ilin avqust ayında Azərbaycan SSR Nazirlər Soveti Şuşa şəhərini tarix-memarlıq qoruğu elan edən qərar qəbul etdi.

Həmin illərdə Heydər Əliyevin Dağlıq Qarabağa göstərdiyi diqqət və qayğı daha da artmış və geniş quruculuq işləri vüsət almışdı. Belə ki, görkəmli Azərbaycan şairi Molla Pənah Vaqifin məzarı üstündə 1980-1981-ci illərdə abidə, məqbərə tikilmiş və 1982-ci il yanvarın 14-də yağan güclü qarın altında, soyuqda ümummilli lider Şuşada şairin məqbərəsini böyük təntənə ilə açmışdı. Onun M.P.Vaqifə bu münasibəti bir tərəfdən, milli ədəbiyyata sevgisindən irəli gəlirdisə, digər tərəfdən, diyarın tarixini, əhalisinin etnik mənsubiyyətini bir daha göstərməklə bağlı idi. Əslində bu, məqbərə, eyni zamanda, gözəl memarlıq abidəsi idi. Heydər Əliyev abidənin tikintisini böyük, əlamətdar hadisə hesab edirdi. Ona görə də açılışa gedərkən yanında elm, mədəniyyət və incəsənət adamlarının böyük bir qrupunu da aparmışdı. Bu addımı ilə Ümummilli Lider ziyalıları Dağlıq Qarabağa xüsusi diqqət yetirməyə istiqamətləndirir, vilayətə tez-tez səfərə gəlmələrini tövsiyə edirdi.

Ümummilli liderin M.P.Vaqifin məqbərəsinin açılışında söylədiyi nitq Ulu Öndərin Dağlıq Qarabağa qayğısının göstəricisi idi. Bununla yanaşı, səfər zamanı Heydər Əliyev Şuşada Poeziya Evini açaraq Vaqif poeziya günlərində iştirak etdi. Ulu öndər Üzeyir bəy Hacıbəylinin və Bülbülün Şuşadakı ev-muzeylərindəki eksponatlarla tanış olmuş və onların qorunmasına dair tövsiyələrini vermişdi. Bu tarixi səfər zamanı Şuşadakı abidələrin bərpa işləri ilə maraqlanan Heydər Əliyev müvafıq göstərişlər verərək işlərin davam etdirilməsinə dair bir sıra təkliflərini də söyləmişdi. Ümummilli Liderin, eyni zamanda, Şuşa məscidinə getməsi bir tərəfdən, onun dini dəyərlərə olan ehtiramının və dərin bağlılığının göstəricisi idisə, digər tərəfdən, azərbaycanlı əhalinin milli və dini dəyərlərə sahib çıxmalarının vacibliyinə olan nümunə idi.

Bununla yanaşı, o dövrdə Heydər Əliyevin göstərişi ilə Dağlıq Qarabağda, xüsusilə Şuşada yaşamış digər elm və mədəniyyət xadimlərinin də xatirəsi əbədiləşdirildi. 1982-ci il avqustun 2-də Şuşada şairə Xurşudbanu Natəvana abidə qoyuldu. Nəticədə məhz Ümummilli Liderin Azərbaycana rəhbərlik etdiyi illərdə Şuşa şəhərinin və Dağlıq Qarabağın azərbaycanlılar yaşayan digər məntəqələrinin siması əsaslı şəkildə dəyişdi, yeni iş yerləri açıldı, yerli əhalinin milli ruhu daha da yüksəldi.

1987-ci il oktyabrın 21-də ümummilli lider Heydər Əliyev Sov.İKP plenumunda vəzifəsindən istefa verdikdən bir neçə gün sonra M.Qorbaçovun iqtisadi məsələlər üzrə müşaviri A.Aqanbekyan Parisdə verdiyi müsahibədə DQMV-nin Ermənistana birləşdirilməsinin iqtisadi cəhətdən daha sərfəli olmasını və bu məsələ üzərində xüsusi komissiyanın işlədiyini bəyan edərək Dağlıq Qarabağın Ermənistana birləşdirilməsi ideyasını irəli sürdü.

XX əsrin 80-ci illərinin ikinci yarısında ermənilər “böyük Ermənistan” ideyasını həyata keçirmək üçün yaranmış vəziyyətdən istifadə edərək Azərbaycanın Dağlıq Qarabağ bölgəsinə dair yenidən ərazi iddiaları irəli sürdülər. XX əsrin 80-ci illərinin sonu-90-cı illərinin əvvəllərində SSRİ rəhbərliyinin ermənilərə himayədarlığı sayəsində hadisələr getdikcə daha da mürəkkəbləşdi və Ermənistan Respublikası Azərbaycan ərazilərinə hərbi qüvvə göndərərək açıq təcavüzə başladı. 1992-ci ilin əvvəllərindən başlayaraq Ermənistan silahlı qüvvələri bir-birinin ardınca Dağlıq Qarabağda azərbaycanlılar yaşayan sonuncu yaşayış məntəqələrini də işğal etdi.

1992-ci il mayın 8-də Azərbaycanın qədim musiqi və mədəniyyət mərkəzi olan Şuşa şəhərini ələ keçirməklə Ermənistan ordusu tərəfindən bütün yuxarı Qarabağ zəbt olundu. Nəticədə, 289 kvadratkilometr ərazisi, 24 min nəfər əhalisi, 1 şəhər və 30 kəndi olan Şuşa rayonu Ermənistan silahlı qüvvələri tərəfindən işğal edildi. Şuşa uğrunda döyüşlərdə 195 nəfər şəhid oldu, 165 nəfər yaralandı, 58 nəfər isə itkin düşdü.

Ermənistan silahlı qüvvələrinin təcavüzü nəticəsində Şuşanın 25 məktəbi, 31 kitabxanası, 17 klubu, 8 mədəniyyət evi, 4 texnikumu, 2 institut filialı, 7 uşaq bağçası, 4 kinoteatrı, 5 mədəniyyət və istirahət parkı, 2 sanatoriya, turist bazası, 2 mehmanxana, Azərbaycan Xalçası Dövlət Muzeyinin filialı, Şuşa Dövlət Dram Teatrı, Şuşa Televiziyası, Şərq musiqi alətləri fabriki, Dövlət Rəsm Qalereyası, Uşaq Sağlamlıq Məktəbi talan edilmiş, yandırılmış və dağıdılmışdır. Hazırda Şuşa rayonunun 34 min 300 nəfər əhalisi Azərbaycanın 58 rayonunda müvəqqəti məskunlaşmışdır.

Bununla yanaşı, işğala qədər Şuşada memarlıq abidəsi sayılan 170-dən çox yaşayış binası və 160-dək mədəniyyət və tarixi abidə var idi. Bunların içərisində son tunc və ilk dəmir dövrü abidəsi sayılan Şuşa və Şuşakənd daş qutusu qəbirləri, daş dövrü abidəsi olan Şuşa mağarası, XVIII əsrə dair Şuşa qalasının divarları, Gəncə qapısı, Pənah xanın sarayı və kitabxanası, İbrahim xanın bürcü və qəsri, Xan sarayı və karvansaray və s. tarixi mədəniyyət nümunəsi erməni işğalçıları tərəfindən talan edilmiş, dağıdılmış və məhv edilmişdir.

Bir vaxtlar “Kiçik Paris”, “Qafqazın sənət məbədi”, “Azərbaycan musiqisinin beşiyi” və “Şərqin konservatoriyası” adlandırılan, bir sıra görkəmli xadimlərin vətəni, eləcə də Azərbaycanın tarixi mədəniyyət mərkəzi və Qarabağın tacı olan Şuşa şəhəri 27 ildir ki, Ermənistan silahlı qüvvələrin işğalı altındadır.

1993-cü ildən başlayaraq doğma ocaqlarından didərgin salınmış bir milyonadək qaçqın və məcburi köçkünün bütün qayğıları və problemləri Azərbaycan dövlətinin gündəlik fəaliyyətinə çevrilmişdir. Bununla yanaşı, ümummilli liderimiz Heydər Əliyev 1996-cı il mayın 6-da Prezident sarayında Şuşa və Laçın rayonlarının ictimaiyyəti ilə görüşdə Şuşanın, ümumiyyətlə, Qarabağın Azərbaycan üçün müstəsna əhəmiyyətli olduğunu bildirərək demişdir: “…Şuşa Azərbaycanın ən əziz və böyük tarixi olan bir guşəsidir. Şuşanı yaradanlar, Şuşa şəhərini quranlar, Şuşa qalasını tikənlər Azərbaycan torpağının sahibləri olublar və Qarabağda Azərbaycan torpağının daim qorunması, saxlanması üçün Şuşa şəhərini, qalasını yaradıblar. Bu, Azərbaycan xalqının, əcdadlarımızın yaratdığı böyük abidədir, təkcə şəhər deyil, böyük bir tarixi abidədir. Bu şəhərdə, onun ətrafında Azərbaycan xalqının bir neçə əsrlik tarixə malik böyük mədəniyyəti, mədəni irsi, qəhrəmanlıq nümunələri yaranıbdır. Şuşa təkcə şuşalılar üçün yox, bütün azərbaycanlılar üçün, vətənini, millətini sevən hər bir vətəndaşımız üçün əziz bir şəhərdir, əziz bir torpaqdır, əziz bir qaladır, əziz bir abidədir”.

Ümummilli liderimiz Heydər Əliyevin siyasi kursunu uğurla davam etdirərək Ermənistan-Azərbaycan münaqişəsinin nizama salınmasına xüsusi diqqət yetirən Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyev bu məsələdə yalnız respublikamızın milli və dövlətçilik maraqlarını daim üstün tutduğunu nümayiş etdirmişdir. Dövlət başçısı İlham Əliyev bu gün danışıqlar masası üzərində bütün işğal edilmiş Azərbaycan torpaqlarının qaytarılması və məcburi köçkünlərin öz doğma ev-eşiklərinə qayıdışı məsələlərinin mövcudluğunu bildirmişdir. Bununla yanaşı, Ermənistanın danışıqlar prosesini süni şəkildə uzatdığını və bu taktikanın heç bir perspektivinin olmadığını söyləyən Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyev nə bu gün, nə on il, nə də yüz il sonra Dağlıq Qarabağın müstəqil olmayacağını vurğulamışdır. Dövlət başçısı İlham Əliyev bəyan etmişdir ki, “Dağlıq Qarabağın azərbaycanlı əhalisi oraya, o cümlədən Şuşaya qayıtdıqdan sonra status məsələsi müzakirə oluna bilər. Heç şübhəsiz ki, bütün bunlar Azərbaycanın ərazi bütövlüyü çərçivəsində həllini tapmalıdır”.

Tarix

Nəşr edilib: 2019/05/08 20:07

Baxış:842


XƏBƏR LENTİ

2020/09/18 17:08

2020/09/18 16:47

2020/09/18 16:39

2019/05/08 20:07

2020/09/18 14:46

2020/09/18 14:39

2020/09/18 14:37

2020/09/18 14:36

2020/09/18 14:31

2020/09/18 14:23

2020/09/18 14:17

2020/09/18 13:58

2020/09/18 13:47

2020/09/18 13:40

2020/09/18 13:36

2020/09/18 13:30

2020/09/18 13:27

2020/09/18 13:26

2020/09/18 13:25

2020/09/18 13:20

2020/09/17 17:42

2020/09/17 17:40

2020/09/17 17:05

2020/09/17 16:57

2020/09/17 16:52

2020/09/17 16:48

2020/09/17 16:01

2020/09/17 15:58

2020/09/17 15:56

2020/09/17 13:12

2020/09/17 13:08

2020/09/17 13:06

2020/09/17 13:04

2020/09/17 13:02

2020/09/17 12:57

2020/09/17 12:53

2020/09/17 12:45

2020/09/17 12:40

2020/09/17 12:34

2020/09/17 12:29

2020/09/17 12:27

2020/09/17 12:25

2020/09/17 12:22

2020/09/17 12:17

2020/09/17 12:00

2020/09/17 11:59

2020/09/17 11:55

2020/09/17 11:53

2020/09/17 11:51

2020/09/16 15:42

«Слепой полет» российской дипломатии

Богиню правосудия Фемиду принято изображать с повязкой на глазах. А вот Гермесу, богу торговли и дипломатии, в греческом пантеоне полагалось быть зрячим. Не беремся утверждать, изучали ли в МГИМО эти античные премудрости, но все же хочется надеяться, что сотрудникам МИД РФ своевременно объяснили: дипломатам по штату положено быть информированными. Особенно если они выходят «под камеры» на открытый разговор с прессой. Но тогда как объяснить то, что произошло на недавнем брифинге официального представителя МИД России Марии Захаровой Напомним: у официального представителя российской дипломатии поинтересовались, как МИД РФ может прокомментировать проводимую Арменией политику незаконного заселения оккупированных азербайджанских земель и тот факт, что этнических армян из Ливана переселяют в Шушу, которая имеет для азербайджанского народа большое историческое и духовное значение. Напомнили журналисты и о том, что такая деятельность является грубым нарушением международного гуманитарного права, включая Женевские конвенции 1949 года, особо отметив, что, «согласно четвертой Женевской конвенции о защите гражданского населения во время войны, оккупирующее государство не должно перемещать свое гражданское население на оккупированные ею территории». По сути дела, журналисты сами — сами! — сделали всю работу за МИД РФ, предоставив и факты, и «правовую папку». И что же госпожа Захарова? Официальный представитель МИД РФ, с явным раздражением прочитав азербайджанский вопрос и проворчав, что он-де слишком «длинный», затем просто «поплыла». И начала рассуждать, что, дескать, «мы слышали о намерении де-факто властей Нагорного Карабаха расселить армян, покинувших Ливан, на подконтрольных территориях. Читали сообщение о том, что две ливанские семьи изъявили желание поселиться в Нагорном Карабахе. Проверенными данными о реальном притоке ливанских беженцев в Нагорный Карабах и на территории вокруг него не располагаем». После чего отметила: «Исходим из того, что сейчас надо сконцентрироваться на восстановлении переговорного процесса, направленного на решение нагорно-карабахского вопроса, в том числе проблемы беженцев и перемещенных лиц в регионе» и напомнила о консультациях сопредседателей с главами МИД Азербайджана и Армении. Бывает, конечно, в карьере дипломата «ляпсус». А бывает «ляпсус в энной степени». Россия — страна-посредник в урегулировании армяно-азербайджанского нагорно-карабахского конфликта. Что уже априори предполагает, что ее дипломатам, а тем более споуксвумен МИДа, положено быть в курсе. Особенно по таким вопросам, к которым уже не первую неделю привлекает внимание азербайджанская дипломатия. МИД Азербайджана еще 15 августа распространил спутниковые снимки, доказывающие, что армянские оккупанты строят на захваченных азербайджанских землях. Вопрос с незаконным заселением оккупированных территорий Азербайджан поднимал и поднимает на многих «площадках», в том числе в ПАСЕ. Письмо министра иностранных дел Азербайджана Джейхуна Байрамова генсеку ООН Антонио Гутерришу об агрессивной риторике Армении и ее незаконной деятельности на оккупированных территориях, включая незаконное заселение, распространено в ООН. Наконец, видео и фотографии публиковались и в СМИ. И да, еще такая «вишенка на торте»: границы Армении с Ираном и Турцией и КПП в аэропорту «Звартноц» — под контролем российских пограничников. А координация действий здесь такая, что российские «черные списки» невыездных персон распространяются и на Армению — об этом, в частности, рассказывал украинский политик, депутат Верховной Рады Мустафа Найем. А теперь госпожа Захарова уверяет, что она глубоко не в курсе. Давая сколько угодно поводов для язвительных комментариев в стиле «во всех странах слепая Фемида, а вот в России — госпожа Дипломатия». Ну ладно, не будем слишком строги. Примем во внимание многочисленные перлы народов мудрости в стиле «в жизни всякое бывает, и жук свистит, и бык летает». Предположим, Лубянская площадь не делится информацией со Смоленской площадью. А сама официальный представитель МИД РФ просто за чем-то по-человечески не уследила. Может быть, она брала уроки танцев, изучала фотографии с официальных саммитов, пересматривала голливудскую «киноклассику», «зависала» в соцсетях —да мало ли какие дела могли быть, живой ведь человек. Но и тут не сходится. У госпожи официального представителя была возможность сказать на брифинге, что да, она  не в курсе, но прояснит вопрос и ответит позже, и уж тем более подтвердить, что такая деятельность незаконна. Свериться с текстом Женевских конвенций, да еще с конкретным указанием пункта — на это много времени не требуется. Но госпожа споуксвумен пошла другим путем. И брякнула: да, она слышала и читала, что две армянские семьи из Ливана действительно решили поселиться в Карабахе. Здесь, как бы поделикатнее выразиться, лучше держать в голове одно правило: есть в жизни ситуации, к которым неприменимы понятия «немножко» или «частично». И рассказав о «двух семьях», госпожа Захарова подтвердила: она «в теме». Причем знакома именно с материалами армянских СМИ, а вот с обращениями азербайджанских дипломатов, включая главу МИД, делегатов в ПАСЕ и т.д. — уже нет. И даже подтвержденный армянской стороной факт переселения по крайней мере двух семей не считает поводом для реагирования и выражения своей позиции. А это уже «слепота» особого рода, которая называется «не видеть в упор». И самое главное, происходит это все на весьма неприятном фоне. Совсем недавно азербайджанская общественность была справедливо возмущена сообщениями о том, что в дни армянской вооруженной провокации в Товузе и сразу же после нее из России в Армению было совершено более десятка рейсов военно-транспортных самолетов, которые доставили Еревану в подарок оружие — общим весом в 510 тонн. Совсем недавно прошли совместные российско-армянские учения, где армянские «зинворы» вместе с российскими «гранд-патронами» учились бороться с беспилотниками, десантироваться в тыл «условного противника» и захватывать пленных. Словом, можно представить себе, как накалена атмосфера и какие усилия требуются от дипломатов, чтобы снизить напряженность в двусторонних отношениях и приостановить их дальнейшее «размывание». И вот на фоне такой «электризации» госпожа Захарова выходит к журналистам и заявляет: насчет заявлений МИД Азербайджана и его главы я не в курсе, читала про переселение в армянских СМИ, но реагировать на такое вопиющее нарушение международного гуманитарного права МИД РФ не считает необходимым. И как это понимать? Это просто вопиющий непрофессионализм? Который Москва в ближайшее время постарается дезавуировать и внести ясность в ситуацию? Или же на Смоленской площади просто не считают необходимым работать над сохранением конструктивной атмосферы в отношениях Баку и Москвы? В любом случае мяч сегодня на российской половине поля. А в Баку наблюдают за развитием событий и оставляют за собой право на реакцию и решения. Потому что над добрососедскими отношениями надо работать с обеих сторон. Нурани, политический обозреватель

Переброска террористов в Карабах: армия Азербайджана способна остановить агрессора

Политическое самоубийство целой страны может выглядеть по-разному. В случае с Арменией это — очередная активизация сотрудничества с РКК. Как уже сообщал Minval.az, одновременно с переброской в оккупированный Карабах террористов АСАЛА из Ливана туда же «передислоцируются» и так называемые «силы специального назначения» террористической Рабочей партии Курдистана —РПК или РКК. Кроме того, есть сведения, что при посредничестве посла Армении в Ираке Грачьи Поладяна налажен транзит боевиков РКК по маршруту Сулеймания-Сейран Банд-Керманшах-Карабах. Таким путем на оккупированные азербайджанские земли уже переброшены несколько тысяч боевиков. В Армении, конечно, строят в отношении террористов грандиозные планы. «Воспользоваться боевым опытом» курдских «пешмерга», тесно связанных с РКК, завсегдатай российских ток-шоу Семен Багдасаров советовал ереванским бонзам еще в феврале 2018 года. Неких таинственных «курдов», а точнее, боевиков РКК в Армении видели и позже — в 2019 году, когда они скрывались в Армении от турецких «зачисток». Сегодня турецкие «силовики» вновь проводят операции против РКК, так что боевикам самое время искать укрытия на территории Армении. Нелишне поинтересоваться, как они на эту территорию попадают — границы Армении, напомним в который уже раз, контролирует Россия. Как и планами самого Еревана, где вряд ли ограничатся тем, что организуют террористам приятное пребывание с пикниками и шашлыком — их намерены использовать по прямому назначению. Использовать террор, проиграв на поле боя и не имея шансов на реванш — это «классика жанра». Особенно если вспомнить, что функционеры РКК грозились развязать террор против нефтяной инфраструктуры Азербайджана еще в середине девяностых. А оккупированные земли — это классическая «черная дыра», где не действуют никакие законы, соглашения и международные гарантии. Для размещения баз и лагерей террористов всех мастей — самое оно. Наконец, известно, что «курдские надежды» Еревана не ограничиваются «карабахским фронтом» и даже попытками, пардон, «максимально подгадить» Турции. Есть еще планы перекройки границ на Ближнем Востоке, на что в Армении прозрачно намекали еще в связи со столетним юбилеем соглашения Сайкса-Пико. А теперь от намеков явно перешли к действиям. Из Армении перебрасывают боевиков в Сирию, где они вливаются как раз в состав местного «ответвления» РКК — PYD/YPG. Да и в Эрбиле, столице Иракского Курдистана, Грачья Поладян занимается не только вербовкой боевиков — здесь планируется открыть консульство Армении. А если кто забыл, осенью 2017 года лидеры Иракского Курдистана подняли сепаратистский мятеж и организовали «референдум о независимости Курдистана», рассчитывая прихватить солидный кусок туркоманских земель с богатыми нефтяными месторождениями. Закончилось все, напомним, оглушительным крахом: официальный Багдад после серии уговоров двинул на север войска, США тут же свернули поддержку своих недавних союзников, боевые порядки «пешмерга» рассыпались на удивление быстро…Но вот забыты ли эти планы в Эрбиле, вопрос как минимум неоднозначный. А армянские структуры после Карабаха не так уж редко выступают в роли доноров сепаратистских политтехнологий. Достаточно вспомнить и «батальон имени Баграмяна», воевавший в Абхазии против законных властей Грузии, и вице-спикера крымского парламента Анушавана Данеляна, который бежал из Симферополя еще в девяностые, но вернулся на полуостров как раз накануне его российской аннексии…Плюс ко всему в армянских кругах перманентно вспыхивают разговоры о планах сколотить на Ближнем Востоке этакую «христианскую автономию». Строго говоря, включить в ее состав планируется не только этнических армян, а еще и ассирийцев, арабов-христиан, арамеев и т.д., но в том, что именно себе, любимым, в Ереване отводят главную роль, сомнений нет. Как и в том, что в состав этой самой «христианской автономии» планируется включить и нефтеносные районы. Другой вопрос, что говорить об этом вслух в Ереване не торопятся. Только вот, предаваясь мечтаниям о перекройке границ и на Южном Кавказе, и на Ближнем Востоке, в Армении слишком уж ушли в отрыв от реальности. И забыли о том, что страны региона, и в первую очередь Азербайджан, прекрасно осознают, какую опасность для всех представляет превращение Карабаха в «осиное гнездо» террористов. Вне зависимости от того, кого именно переселяют на оккупированные азербайджанские земли — АСАЛА, РКК, боевиков ИГИЛ, сотрудничать с которыми рекомендовал армянский разведчик и диверсант Вова Вартанов, или «Аль-Каиды», чьи функционеры путешествовали по миру с паспортами Армении — подобная деятельность лишь дает Азербайджану дополнительные основания провести на захваченных землях антитеррористическую «зачистку» и ликвидировать это «осиное гнездо». А теперь — немного «военной конкретики». После разгрома Армении в апреле 2016 года, после постигшей Армению логистической катастрофы в результате Гызылгая-Гюннютской операции, когда в результате успешных операций Азербайджан смог вернуть контроль над стратегически важными территориями и дорогами, наконец, после боев в Товузе, когда армянская армия, возжелав «перерезать трубопроводы», «наступать до Евлаха и Мингечаура» и вообще «пить чай в Баку», была разгромлена и бежала с поля боя, уже нет сомнений, что военно-силовой перевес на стороне Азербайджана. Сегодня даже армянские пропагандисты не решаются повторять мантры насчет фантастической «боеспособности» армянских «зинворов».  Для того, чтобы произвести антитеррористическую «зачистку» в Карабахе, у Вооруженных сил Азербайджана достаточно и сил, и ресурсов, и профессионализма.  Наша армия входит в число сильнейших 50 армий мира, новейшие зенитные комплексы прикрывают наши стратегические объекты, она вооружена современным оружием («Полонезы», «ЛОРА», «Буки», дроны-убийцы и т.д.) , произведенным в России, Беларуси, Израиле, Турции, а оружие, оставшееся еще с советских времен, прошло модернизацию. За последние годы наша страна улучшила стратегические позиции, в результате чего коренным образом изменилась ситуация в военной логистике: основные пути снабжения оккупационной армии в Карабахе — под огневым контролем Азербайджана, и в «день Х» они могут быть легко перерезаны. Кроме того, следует вспомнить и инженерные работы, которые ведет Азербайджан и в непосредственной близости от линии фронта, и в «ближнем тылу», где укрепляются позиции, строятся дороги, возводится инфраструктура — на это все весьма нервозно реагируют в Армении. Где понимают, в какой степени все это меняет расклад сил и как это все сработает при первом же ударе. Наши военнослужащие постоянно повышают свой профессионализм и боеготовность в ежедневных учениях и тренировках для выполнения этой священной миссии – достаточно вспомнить беспрецедентное количество учений, проведенных совместно с Турцией. Так что боевикам всех мастей лучше не строить иллюзий относительно своей «безопасности» и «надежности убежища». Нурани, политический обозреватель 

«Викиликс» в переводе на русский. Какие игры Кремля скрываются за «списком русских агентов в Баку»?

Эту новость еще с вечера горячо обсуждает азербайджанский сектор Фейсбука: центр «Досье», связанный с Михаилом Ходорковским, в рамках своего расследования российского вмешательства во внутренние дела соседних стран опубликовал раздел, посвященный Азербайджану. С главной, так сказать, «изюминкой» — составленным генералом СВР Черновым списком из 76 фамилий тех, кого Кремль счел для себя «перспективными» и с чьей помощью, как уверяют авторы расследования, продвигает здесь свое влияние. А проще говоря, «русских агентов». Такой вот «Викиликс в переводе на русский». Только вот на сей раз имеют место совершенно противоположные «национальные особенности «Викиликса»». Когда рядовой Брэдли Мэннинг, ставший в тюрьме Челси Мэннинг, поделился секретной информацией с Джулианом Ассанжем, это был болезненный удар по Вашингтону. А нынешняя сенсация со «списком российских агентов» представляет собой провокацию уже против Азербайджана. Сказать, что представленный список вызывает сомнения и вопросы — ничего не сказать. Среди 76 названных имен и фамилий можно найти руководителей и сотрудников СМИ, университетских преподавателей, студентов, руководителей экспертных центров и отдельных политологов. Причем далеко не все из них — горячие сторонники дружбы с Россией, как это можно решить из представленной аннотации (не говоря о том, что можно выступать за развитие сотрудничества с РФ, оставаясь при этом искренним патриотом Азербайджана и ни в коей мере не являясь «проплаченным завербованным агентом»). А уж фотография «пророссийского активиста» Исмаила Агакишиева с основателем группы «На-На» Бари Алибасовым — это вообще за гранью понимания. Можно, конечно, отметить, что связанные с Ходорковским структуры вообще работают не очень «чисто». Гибель в ЦАР нашего соотечественника, журналиста Орхана Джемаля и его коллег, которых просто заманили в ловушку — слишком жестокое и красноречивое тому доказательство. Но на сей раз речь о другом. Опубликованный список не несет в себе главную угрозу — он не «засвечивает» реальную российскую агентуру и не раскрывает имен тех, с кем реально сотрудничает российская разведка. В «сенсационном сливе» представлена исключительно медиа-сфера. Здесь нет ни общественных активистов (не считая студентов-волонтеров), ни сотрудников государственных органов, ни военных, получивших, к примеру, образование в Москве, как действующих, так и отставных, притом что Азербайджан — воюющая страна, здесь понятное внимание ко всему, что связано с армией. Если верить сотрудникам центра «Досье», «слившим» этот список, Россию в Азербайджане ну абсолютно не интересуют ни настроения в офицерском корпусе, ни SOCAR (и это на фоне «газовой гонки» в Европе!), ей никакого дела до дипломатического корпуса, азербайджанских спецслужб и азербайджанского ВПК…Словом, вряд ли после такой «утечки» на Лубянке, в Ясенево или в «Аквариуме» на Хорошевском шоссе объявят тревогу и начнут искать «крота». Но в то же время публикация подобного списка — это классический способ запустить в обществе этакую «охоту на ведьм», то есть, пардон, на «российскую агентуру». От которой рукой подать до полномасштабной «раскачки» ситуации в стране — с поиском «врагов», где уже каждый будет составлять собственный список, обвинениями в адрес властей в «нерешительности» (тем более что подобные намеки есть и в тексте самого «Досье»). И то, что опубликован этот список структурами, близкими к Ходорковскому, тоже неудивительно — «список российской агентуры» в Азербайджане вряд ли зачитает в своем эфире Владимир Соловьев. Более того, это не единственный признак намеренной «раскачки». Одновременно в общество вброшена и старательно раздувается еще одна старая и горячая тема — тот самый «русский сектор». Где одни действительно обсуждают разные модели и пути улучшения качества образования,  а другие просто «поддерживают накал» при помощи заведомо провокационных «озвучек». И, наконец, все это происходит на весьма показательном фоне, где присутствуют и старт «Южного газового коридора», и скандал вокруг очередных российских оружейных «подарков» Армении, и многое другое. Строго говоря, даже на фоне такой «наэлектризованности» общественного мнения Азербайджан проявляет выдержку и хладнокровие, не устраивая показного «фестиваля русофобии». И тем более нет никаких проявлений агрессии в отношении собственных граждан, которые — о ужас! — учились на русском языке, любят слушать музыку Чайковского или пить чай с московскими конфетами и тульскими пряниками. И вот это, похоже, кого-то сильно не устроило. Так что теперь в Баку при помощи таких «вбросов» пытаются разжечь страсти — в том числе и для того, чтобы дать повод для вмешательства под предлогом «защиты русскоязычных» или чего-нибудь в том же роде. Так что при всем «топорном уровне» предпринятой провокации вряд ли можно позволить себе недооценивать ее опасность. Нурани, политический обозреватель