Əli Həsənov, qurultay, medianın problemləri və üçüncü “Jurnalistlər binası” – RƏŞAD MƏCİDLƏ GENİŞ MÜSAHİBƏ

Mətbuat Şurasının İdarə Heyətinin sədri, “525-ci qəzet”in rəhbəri Rəşad Məcidin İndex.az-a müsahibəsi:

Müsahibəni aldı: İndex.az saytının baş redaktoru İlkin Əhməd

– Rəşad bəy, müsahibəyə hamının vermək istədiyi sualla başlamaq istəyirəm. 1 aydır hamı yazırdı ki, Rəşad Məcid Mətbuat Şurasının İdarə Heyətinin yeni sədri olacaq. Bu necə seçkidir ki, nəticələri əvvəlcədən bəllidir?

– Əvvəla onu deyim ki, sən məni təbrik eləmədin. Yəqin nəticələrə sənin də şübhən var…

– Təbriki sona saxlayaq…

– Seçki Komissiyasının iki üzvü var idi ki, onlar da israr edirdi, onların da fikirlərini oxudum. Etiraf etdilər ki, biz bütün səsləri bir-bir saymışıq, seçkinin nəticələrinə heç bir şübhə yoxdur. Açığı, nəticələr məni də təəccübləndirdi. Çünki bir neçə arzuladığımız və tanınmış media nümayəndələri səs yığa bilmədi. Avqustun 28-də “Unikal” yazdı ki, Rəşad Məcid gətirilir, amma Əflatun Amaşov təkzib eləmişdi. Mən də demişdim ki, qurultayın, yəni jurnalistlərin qərarı ilə olacaq. Düzdür, Əflatun müəllim getmək istədiyini bildirdi… Yeri gəlmişkən, mən heç bir təbliğat kampaniyası aparmadım. Onsuz da jurnalistlərin mənə münasibəti bəllidir. Azərbaycan jurnalistlərinin hələ ilk qurultayında ən yüksək səs toplayanlardan olmuşam və demək olar ki, qurultayı əvvəldən sonadək mən idarə etmişəm. Növbəti qurultayları da mən idarə etmişəm. Yeganə qurultay bu idi ki, mən aşağıda oturmuşdum və Əflatun Amaşovun idarəçiliyinə baxırdım. Hətta hərdən əsəbləşirdim, amma qarışmırdım. O ki qaldı nəticələrin öncədən bilinməyinə… Görünür, çoxunda əminlik var idi… Çünki həm jurnalistlərin mənə münasibəti, həm neçə illik İdarə Heyətindəki təcrübəm, idarəçilik qabiliyyətim ümumi rəyi formalaşdırdı.

– Avqustun 28-i məlum xəbər dərc olunanda mətbuat sanki səhvini anladı və maraqlı formada malalamağa başladı… Yazdılar ki, düzdür, sədri qurultay iştirakçıları seçir, amma Rəşad Məcid ən real namizəddir. İstehzasız soruşuram, Rəşad Məcidin şanslarını artıran nə idi?

– Qurultay günü sosial şəbəkələrdə xeyli təbrik aldım və onlara münasibət bildirərkən də yazmışdım ki, heç özüm də bilmirəm bu qədər hörməti necə qazanmışam. Bəziləri də bunun izahını yazırdı ki, siz sadəliyinizlə, hamıya xoş münasibətinizlə bunu qazanmısınız. Mətbuat işçiləri yaxşı bilir ki, mənim xarakterimdə heç bir kin-küdurət yoxdur. Heç bir qruplara da qoşulmamışam. Hamı ilə xoş münasibətim olub. Çalışmışam ki, insanlara öz istedadına, qabiliyyətinə görə dəyər verim. Nəzərə alın ki, mənim gənc yazıçılarla da münasibətim əladı. İş elə gətirib ki, onların əksəriyyəti həm də jurnalistdir. Ona görə qurultayın nəticələri təəccüblü deyil. Mən əvvəllər də Mətbuat Şurasının sədrliyinə namizəd olmuşam. İlk qurultay ərəfəsində, yəni 2003-cü ildə mən bir məqalə yazmışdım – “Öz haqqından imtina edən adam”. Həmin məqalədə mən Arif Əliyevi (tanınmış jurnalist, “Yeni Nəsil” İctami Birliyinin sədri – red.) mədh eləmişdim və demişdim ki, Mətbuat Şurasının sədri olmaq onun haqqıdır. Yazmışdım ki, biz onu razı salmalıyıq. Amma Arif Əliyev razı olmamışdı. 2008-ci ildəki növbəti qurultayda nizamnamə dəyişdi (sədr iki dəfədən artıq seçilə bilməzdi – red.) və Əflatun Amaşov sədr olaraq qaldı. Həmin qurultayda da mənim namizədliyim irəli sürülmüşdü. Tale belə gətirdi ki, Əflatun davam elədi… Bu dəfə isə mənim namizədliyim üzərində dayanıldı. Mən bilmirəm, siz nəyə işarə edirsiniz…

– Dedim axı, istehzasız soruşuram…

– İlkin, əvvəl bütün qurultaylarda əvvəldən axıradək Əli Həsənov otururdu. Bu dəfə isə Prezident Administrasiyasından heç kim yox idi. Hökumət qurultayın işinə qarışmayıb. Media İnkişaf Agentliyinin bir neçə nümayəndəsi gəlmişdi, bir az oturdular, müşahidə elədilər və getdilər. Aqil Ələsgərin (“Yeni Çağ” Media Qrupunun rəhbəri – red.) İdarə Heyətinə seçiməsi mənə təəccüblü gəldi…

– Niyə?

– Axı mən də təcrübəli adamam, təxminlərim var idi… Bir də mənim üçün ən sürpriz Ceyhun Musaoğlu oldu. Yəni əvvəldən bilirdim ki, Ceyhun seçiləcək. Media nümayəndəsi qalmamışdı ki, onlara deməsin, xahiş etməsin, “Facebook”da təbliğat aparmışdı… Və nəticə də bu oldu ki, ən çox səs yığanlardan biri oldu, hətta köhnələrdən də irəli keçdi. Onda mən fikirləşdim ki, deməli, Ceyhunun qarşısını almaq mümkün deyil. Amma haqqını verək, çalışdı və səsləri yığdı. Amma Aqilin məsələsinə təəccübləndim. Neçə adam dedi ki, müxtəlif qruplaşmalar var idi, hətta bəziləri deyir ki, Aqil özü də qurultay vaxtı bəzi adamlara deyirdi ki, mənə səs verin. Amma mən bunlara faciə kimi baxmıram, təbiidir.

İlk qurultayda Qənimət Zahid aləmi qatmışdı bir-birinə. Bütün günü “Azadlıq” qəzeti qurultayın əleyhinə yazırdı. Nəhayət Qənimət seçildi, mən də sual verdim ki, bəs nə istəyirdin? Dedi ki, elə İdarə Heyətinin üzvü olmaq istəyirdim. Yəni o hay-küylərə normal baxıram. Bu, özünü təsdiq etməyin bir formasıdır… Amma rəqabətin, mübarizənin olması xoşdur.

– Kəramət Böyükçölə müsahibənizdə arzularınızdan danışmışdınız. Demişdiniz ki, mən bütün arzularıma çatmışam. İndi də demək olar ki, arzunuza çatdız?

– Açığı, bu vəzifəni arzulamırdım. Mənim Kəramətlə çox davam olub, amma son vaxtlar bir neçə dəfə məndən müsahibə alıb. O müsahibədə mən uşaqlıq arzularımı demişdim. Yəni uşaqlıqda mən şeir yazırdım və jurnalist olmaq istəyirdim. Sovet vaxtında jurnalistin ən böyük arzusu redaktor olmaq idi. O vaxt indiki kimi deyildi, cəmi 4-5 qəzet var idi…

Etiraf edim ki, Mətbuat Şurasına sədr olmaq mənim üçün bir az da gözlənilməz oldu.

– Rəşad bəy, neçənci vəzifənizdir?

– İctimai vəzifəm həddindən artıq çoxdur. Məndən soruşurlar ki, hansı vəzifəndən daha çox zövq alırsan? Mənim ən çox zövq aldığım iş “525-ci qəzet”in baş redaktoru olmaqdı. O qəzeti vərəqləyəndə zövq almışam. Həmişə də demişəm, cəmiyyətimizin ziyalıları bu qəzeti oxumalıdırlar, çünki maarifçi nəşrdir. Amma qəzet dövrü ötür. Elə mənim özüm də qəzet yazılarının çoxunu telefondan və saytdan oxuyuram. Yazıçılar Birliyindən də zövq aldığım vaxtlar olub. Uzun illər gənc yazarlarla işləmişəm. Hansısa gəncə dəstək vermək, onda özünəgüvən yaratmaq mənim də enerjimi atrırır.

– Onların da bəziləri sonradan sizə üsyan ediblər…

– Bəli, üsyan edənlər olub çox. Bilirsən, o vaxt mənə rəhmətlik Fikrət Qoca bir uşağı gətirirdi… Mənim işə yanaşmam belədir ki, birinə dəstək verirəm və onu qədər qaldırıram ki… Qulu Ağsəs deyirdi ki, Rəşad Məcid cavanları yetişdirmir, cavanları qudurdur! Hər nə qədər kobud olsa da! Mən inandığım cavanı gətirirdim böyük məclislərdə düz Anar (Yazıçılar Birliyinin sədri – red.) müəllimlə bir yerdə oturdurdum. Fikrət Qoca da deyirdi ki, yaxşı cavandı, təki korlanmasın. Mən də deyirdim ki, niyə korlanmalıdır axı? Sonra gördüm ki, gənc yaşında ulduz xəstəliyinə tutulanlar çox oldu. İnsan xislətidir, nə edə bilərik?
– Niyaz Niftiyev də İdarə Heyətinə seçildi. Heç 1 gün tamam olmamış istefa verdi. Dedi ki, vaxtım işlərim çoxdur. Niyaz Niftiyev bilmirdi ki, işləri çoxdur?

– Onun seçilməyi də mənim üçün sürpriz oldu. Təbii, bilirdi ki, işləri çoxdur. Məncə bu, bizim ümumi səhvimiz oldu. Görünür, Niyazın həyatındakı gərginlik davam edir. Amma Niyaz üçün də nəticələr hər halda bir sürpriz oldu, özünə güvən yarandı ki, jurnalistlər onu dəstəklədilər. Niyaz sonra belə bir qərar qəbul elədi və məncə düzgün qərar idi. Niyazın həyatında nə baş verdiyini bilirik. Niyaz doğrudan dəyərli insandı, hamının ona münasibəti yaxşıdır.

– Niyaz üçün gərgin bir dönəmdə belə bir pozitiv hadisənin baş verməsi əslində onu stimullaşdıra bilərdi…

– Yox, Niyazın mənəvi və digər problemləri var idi ki, onun üçün bu narahatlıq yaradacaqdı. Şəxsən mən Niyaza təşəkkür edirəm ki, çox düzgün qərar qəbul etdi. Yaxşı olardı ki, bunu səsvermədən əvvəl deyərdi. Ola bilsin ki, özünə heç inamı yox idi. Görünür, Əflatun Amaşov da Niyazın səs yığacağını gözləmirdi, yoxsa əvvəlcədən onunla söhbət edərdi.

– Azər Həsrətlə və Azər Həsrətə münasibətiniz necədi?

– Azər Həsrət çox səs yığdı. Ən çox səs yığanlardan biri o idi…

– Rəşad bəy, mən şəxsən o təbliğat kampaniyalarını, “WhatsApp”da yaradılan qrupları görmüşəm…

– Təbii, qruplaşmalar var idi ki, nəticə belə oldu. Amma Azər hansısa qruplaşmalar vasitəsilə o qədər səs yığıbsa, deməli, fəaldı, işləyir… Azər Həsrətə münasibətim necədi? O vaxt belə bir şey demişdim – Azər Həsrət o vaxt Mətbuat Şurasının sədri ola bilər ki, sədri qışqırmağa görə seçsinlər. O vaxt Azər daha gənc idi, səsi gur çıxırdı. Mövqelərimizdə çox fərq var idi. Biz Azərlə, Qulu Məhərrəmli ilə 3 gün ABŞ-da olmuşuq. Azəri yaxşı tanıyırdım və həmişə arzu edirdim ki, zaman Azəri yetkinləşdirsin. Hətta qurultayların birində dedim ki, zaman öz müdrik təsirini Azərə göstərib.

Yaş artdıqca insan bir az rahatlıq, sakit həyat istəyir. Məsələn, mən 10-15 il bundan qabaq Azərin bir etirafı yadımdadır. Deyirdi ki, mənim arzuladığım bir şey var: Bakıda bir evim olsun, bir də səhər 9-dan axşam saat 6-dək bir işim olsun. Fikirləşdim ki, o üsyankar, ABŞ-da hər addımda Azərbaycan hökumətinin əleyhinə danışan, inqilabçı Azər belə sakit bir həyat arzulayır? Hər insanın üsyankar dövrü olur.

– Mövqeyini belə tez-tez dəyişən insanlarla işləmək sizi narahat etmir?

– Mövqeyini dəyişən deyəndə ki, indi Azərbaycanda üzdə olan adamların çoxuna demək olar ki, mövqeyini dəyişir…

– Bu məsələ ilə onların rəhbərləri məşğul olsun. Siz sədr seçilmisiniz. Azər Həsrət də sizin rəhbərliyiniz altında işləyəcək.

– Bəziləri deyirdi ki, İdarə Heyəti təzələnsin. Necə təzələnsin? Axı bu insanların təcrübəsi var. Müşfiq Ələsgərli, Azər Həsrət, Umud Rəhimoğlu, Vüqar Rəhimzadə – bu insanların hər biri xeyli səs yığıb. Texnologiyanı da bilirlər, insanlarla da münasibətləri var. Mənə elə gəlir ki, İdarə Heyətində “yeni nəfəs” var. Azər Həsrətin beynəlxalq əlaqələri də yaxşıdı, təcrübəsi var. Azərin yaxşı keyfiyyətləri var. Kimlərinsə xoşuna gəlməyə bilər. Düzdür, mən özüm də həmişə Azərə qarşı olmuşam.

– Belə başa düşdüm ki, sizin Azər Həsrətə bayaq çəkdiyiniz misala görə yazığınız gəlib… Yəni adam xudmani ev və stabil iş istəyib, ona görə, sizin təbirinizcə desək, hay-küy salıb…

– Yox, yazığım gəlmiyib. Ümumiyyətlə, Azər daha mübarizdi, daha fəaldı. Zaman ötdükcə insanın alovu da səngiyir. Məmməd Arazın “Mehmanxana xidmətçisi” şeiri var. Şeirin axırında deyir ki, “tale sənə bir süpürgə verib bu gün, bax beləcə təmiz saxla otaqları”. Yəni iş var ki, elə onunla həyatını sakit yaşayırsan. Azərin sərt, qeyri-adi, özünəməxsus fikirləri də olur. Bəzən mən də Azərin dediyi sözlərin əleyhinə çıxıram. Amma hesab edirəm ki, Azər sadə adam deyil. Bugünkü cavan jurnalistlər Azəri bəyənməsə də, o, yenə də aktivdir. Azər fikri deyir, sonra da izah edir. Azər “Əməkdar jurnalist” adı aldı. Millət vəkili olmaq istədi, alınmadı. İndi deyəcəkər ki, sən hakimiyyətin və yaxud hansısa qrupun məddahı olmusan. Amma millət vəkili olmadı axı.

– Azər Həsrət etiraf edib ki, Əli Həsənovun “trol”u olub. Düzdür, buna başqa don geydirdi…

– Əgər sən düşüncəsiz olaraq kiminsə sifarişini yerinə yetirirsənsə, deməli, təhlükəli trolsan. Amma sənin öz düşüncən varsa və ona inanaraq edirsənsə, bu, “trol”luq deyil. Hesab edirəm ki, Azərin düşüncəsi odur. Azərin 2003-cü ildəki düşüncəsi başqa idi, Azər gənc, çılğın idi. Zaman öz müdrik təsirini Azərə göstərdi, Azər daha soyuqqanlı oldu.

– Zaman təsirini göstərdi, yoxsa Azər Həsrət nəyinsə müqabilində soyuqqanlı oldu?

– Azərin nəyi var ki? Kənddə bir dənə kərəntini götürüb, ot çalır. Dədəli kəndində sadə bir evi var. Azər elə də böyük bir şey əldə etmiyib axı…

– Yeri gəlmişkən, Əli Həsənovla münasibətiniz necə olub?

– Hökumət və Əli Həsənov mənə həmişə hörmətlə münasibət göstərib. Əli Həsənov heç vaxt mənə səsinin tonunu qaldırmayıb. Hətta bəzi məsələlərdə çəkiniblər, hesablaşıblar. Hətta yadımdadır ki, bir dəfə Arif Əliyevgil dedi ki, Əli Həsənovla Mətbuat Şurasının sədri vəzifəsinə mənim namizədliyimi müzakirə ediblər. Əli Həsənov isə deyib ki, Rəşad bizim adam deyil, ipə-sapa yatmaz, üsyankar adamdı. İlk qurultayda, yadımdadır ki, Əli Həsənovun heç o qədər də geniş səlahiyyətləri yox idi. Amma o qurultayı əvvəldən axıradək izlədi. Düzdür, onda hələ təsir imkanları o qədər də deyildi, amma qurultay nümayəndələrinə təsir edə bilirdi. Əlbəttə, Əli Həsənovun səhvləri oldu.

Ad çəkmək istəmirəm, məsələn, KİVDF yarananda mən dedim ki, mətbuata maliyyə yardımı məsələsində ədalət prinsipi pozulub. “525-ci qəzet”ə az maliyyə ayırmışdılar. Bizim qəzeti həftədə 3 dəfəyə keçirəndə dişim dilimi kəsirdi. Az qalmışdı ki, prezidentə müraciət edib deyim ki, hanı obyektivlik? Bir insan öz rəhbəri olduğu və heç kimin vərəqləmədiyi qəzeti gündəlikdə saxlayır, amma neçə ilin tanınmış və insanların qəbul etdiyi “525”-i həftəliyə keçirir.

Bir də bu ev məsələsində… İndiyədək şübhələndiyim məqamlar var. Həmin il 31 baş redaktor ev almışdı. Mən prezidentin qarşısında çox təsirli çıxış etdim. Səhəri gün mənə mətbuatın münasibəti dəyişdi. Hansısa jurnalist mənə zəng vurdu, hirsli vaxtıma düşmüşdü, dedim ki, “3 oğlum var, 3-nə də ev alacam”. Hamı bilir ki, bu sözləri hirsimdən demişəm. Sonradan təsdiqini tapdı ki, bu, təşkil olunmuş bir proses idi. Tapşırıq verilmişdi ki, Rəşadı dilə-dişə salın, hörmətdən salın. Niyə? Sırf prezidentin yanındakı çıxışıma görə.

İlkin, bax, sən bayaqdan Azər Həsrətdən danışırsan. Amma bu gün özünü müstəqil jurnalist adlandıranlar var ki, o vaxt həmin tapşırıqları icra edirdi, məni hörmətdən salırdı.

– Belə başa düşdüm ki, ad çəkməməkdə israrlısınız…

– Onların arasında xanımlar da var, ona görə, ad çəkməyəcəm.

– Həmin xanımlar Mətbuat Şurasının İdarə Heyətində yer alıb?

– Yox! Onlar heç vaxt İdarə Heyətində olmayıblar.

– TV və idman mediasından qurultayda niyə heç kim yox idi? Halbuki, orada da jurnalistikamızın “ağır artilleriyası”nın nümayəndələri var.

– Düzü, “idman jurnalistlərindən də İdarə Heyətinə kimsə düşməlidir” fikri bir neçə dəfə səsləndi. Mən hətta müzakirələr apardım, gördüm, 1-2 nəfərin adı çəkildi. Amma bunu tək biz arzulamalı deyilik axı, gərək özləri də həvəs göstərin. Həvəsli adam Aqil Ələsgər kimi olmalıdı. Bu adam əzmkarlıq nümayiş etdirdi və seçildi. Mən neçə dəfə bu sözü demişəm: “Ən ədalətsiz cəmiyyətdə də bir insan sevdiyi işlə davamlı məşğul olursa, mütləq o nəyəsə nail olur”.

– Yeni sədr kimi, nə edəcəksiniz ki, məsələn, jurnalist özü mənzil və ya ev ala bilsin, dövlətdən ummasın?

– Yaralı yerimə toxundun. 1998-ci ildə “525-ci qəzet” hələ həftədə 3 dəfə çıxırdı, o vaxt qəzetin qiyməti 1 manat 50 qəpik idi. Həmin il bizim qəzetin dövriyyəsi təxminən 700 000 dollar idi. Ayda 30 000 dollarlıq reklam alırdıq, satış əla gedirdi…

– Amma onda rəqabətsiz mühit idi.

– Bazarda qəzet az idi, amma sağlam rəqabət var idi. Fikirləşirdim ki, gələn il dövriyyəmiz 1 milyon olsa, öz işçilərimə ev tikəcəm. Həmin ilin avqust ayında Rusiyada böhran oldu, sonra Azərbaycanda prezident seçkiləri keçirildi, reklam gəlirlərimiz 10 dəfə azaldı. Monopoliya oldu, reklam şirkətləri yarandı, pul parçalana-parçalana getdi. Qəzetin satışında da problmlər yarandı. Biz elə bir vəziyyətə çatdıq ki, nəinki işçilərimizə ev tikməyə, heç özümüzü maliyyəşdirməyə imkanımız qalmadı. Başladıq Mətbuat Şurasında müzakirələr aparmağa ki, vəziyyətdən necə çıxmaq olar. Dövlətə təkliflər verdik. Nəticədə KİV-ə dövlət dəstəyi konsepsiyası qəbul olundu. Ardınca KİVDF yarandı. Onun hesabına, qəzetimiz yaşadı. Dövlət dəstəyi olmasaydı, qəzet olmazdı.

Həmişə demişəm, bizim ən böyük problemimiz Azərbaycanda reklam bazarının olmamasıdır. Yadındadı, o vaxt tikinti bumu yaşandı. Gündə bir şirkət bina tikirdi və mən də fikirləşirdim ki, necə olur axı bu qədər iş gedir, biri də bizə reklam vermir, ancaq 1-2 televiziya ilə işləyirlər.

O vaxt Türkiyənin “Sabah” qəzetində qonaq olduq. Mən reklam müdiri ilə görüşdüm. Duyğu adında gənc bir xanım idi. Dedi ki, 40 işçim var. Həmin il Türkiyədə 1.7 milyard dollarlıq reklam bazarı var idi. Soruşdum ki, Duyğu xanım, bu məbləğin neçə faizi “Sabah” qəzetinin payına düşür? Düşündüm ki, 50 milyon dollar deyər. Dedi ki, 200-250 milyon dollar!

– Neçənci il idi?

– 10-15 il bundan qabaq. Həmin il Aərbaycanda toplamda 20 milyon manatlıq reklam bazar var idi. Təsəvvür edin, “Sabah” qəzeti bizdən 10 dəfə çox reklam cəlb edir. Düşündüm ki, əşşi, biz iş görmürük ki, biz evcik-evcik oynayırıq! Bizdə qəzetlər biznes strukturuna çevrilə bilmədi. Türkiyədə o qəzetlərin ənənəsi var idi, çox reklamlar verirdilər. Ən zəif qəzet 15 milyon dollarlıq reklam cəlb etmişdi!

– Rəşad bəy, siz hamımızın yarasını daha da qanatdınız, amma suala cavab ala bilmədim. Mətbuat Şurasının yeni sədri olaraq siz konkret nə iş görəcəksiniz ki, media dövlətə yük olmasın?

– Məsələyə iqtisadi baxımdan yanaşsaq, reklam bazarında vəziyyət gərgindir. Çox elə bilir ki, Mətbuat Şurası Mətbuat Nazrliyidir, bütün mətbuatın problemini biz həll etməliyik.

– Bunun günahkarı elə mətbuat deyilmi ki, reklam bazarı onlardan üz döndərib?

– Yox! Mətbuatın nə günahı var ki? Reklam vermirlər, a kişi, monopoliyadı. Üstəlik, SSRİ vaxtından qalan bir ənənə var ki, qorxub reklam verənlər var. Ya da başqa tərəfdən yanaşaq, reklam versək, bəzi qurumlar deyəcək ki, deməli, pulunuz çoxdur, sıxma-boğmaya salacaqlar.

Əsas məsələ odur ki, monopoliya var, onların da həvəsi yoxdur reklam verməyə, heç ehtiyacları da yoxdur.

Biz “Etik davranış qaydaları”nı qəbul etdik. Bu əsas işimiz odur ki, bu qaydaları Mətbuat Şurasının üzvü olan və olmayan media qurumları qəbul eləsin. Bütün dünyada bu qaydalar var. Hazırda informasiya məkanı genişləndiyi üçün bizim bir müraciətimiz olacaq. Biz ictimaiyyətə və sosial media nümayəndələrinə çağırış edəcəyik ki, bu etik davranış qaydalarına riayət edin. Məsələn, söyüş söyməyin, insanlara şər atmayın, intiharla bağlı, uşaq hüquqları ilə bağlı həssas olun və s. Bu, adi prinsiplərdi! Özünü media adlandıran xeyli qurumlar, “Instagram” səhifələri bunu bilmir. Onlarda məsuliyyət hissi yoxdur.

– Əflatun Amaşov niyə bu illər ərzində bunu edə bilmədi?

– Əflatun Amaşov çox yaxşı işləyirdi. Amma son vaxtlar ruhdan düşdü, millət vəkili seçilmədi, pessimistlik yarandı. Pandemiyadan sonra da həvəssizlik yarandı. Bir jurnalist var – Əlisəttar Hüseynov, 6 aydır onun diplomu imzalı şəkildə masanın üstündə durub, hələ də onu verməyib. Yəni o dərəcədə heç nəyə həvəsi qalmamışdı. Amma qurultay öncəsi Əflatuna bir enerji gəldi, “Xalq qəzeti”nə redaktor təyin olundu. Üstəlik, cənab prezident ona fəxri diplom verdi. Əflatun vaxtilə “Azərtac”da işləyib. Əflatun qəzet işinin nə dərəcədə ağır olduğunu indi biləcək. Biləcək ki, gecə saat 2və ya 3-ə qədər qəzetdə işçilər necə əziyyət çəkirlər.

– (Sədr kürsüsünü göstərək) Problem elə bundadır, Rəşad bəy! Orada oturan işləmək istəmir!

– Mən həmişə demişəm ki, bizim jurnalistlər Sovet vaxtındakı pambıqçılar kimidir! Səhərdən axşamadək işləyir və qəpik-quruş qazanır. Hansı jurnalistlə göüşürəm, deyir ki, maaşımız ipoteka ilə ev almağa imkan vermir. Cənab prezident də jurnalistlərə ev verəndə bunu demişdi. Dedi ki, bilirəm, jurnalistlərin maaşı azdır, onlar öz maaşı ilə ev ala bilmirlər, ona görə, bu cür addım atdıq. Təəssüf edirəm ki, bu cür savab işi də bəzi jurnalistlər bulandırdılar, bir-birlərinə qarşı kin-küdurət püskürdülər…

– Jurnalistlər bulandırdı, yoxsa bölgünü aparanlar? Yazılanların və deyilənlərin əksəriyyəti haqlı idi…

– Haqlı ola bilərlər. Bir dəfə Elxan Şükürlüyə dedim ki, tutaq ki, 450 evdən 250-si, lap 50-si kimlərəsə ədalətsiz verilib, amma qalanının haqqı idi axı. Elə adamlar alıb ki… Vallah böyük savabdı! Bunun üzərində dayanmaq lazımdır. Mənim orada oğlum yaşayır. O gün evinə getmişdim, o mühiti görəndə kövrəldim, həm də bir az rahatladım ki, bu qədər insan necə ev alacaqdı?

Bilirsən, jurnalistləri bulandıran nə idi? Mən dedim ki, bir-birimizə qarşı bu kin-küdurəti yığışdırın. Bir tərəfdən jurnalist adına iddia edən nadanlar var ki, kameranı qoyur qabağına, ağzına gələni danışır. İctimaiyyət də ona jurnalist deyir. Bir də ki, bir-birimizin qanını içməyə hazır olanlar var. Niyə? Elə yazıçıları da nəzərdə tuturam, gənc jurnalistləri də. Siz cəmiyyəti yönəltməlisiniz, yüksək intellekt göstərməlisiniz. Bunun əvəzində siz hamınız bir-birinizin ətinizi yeyirsiniz.

– Üçüncü “Jurnalistlər binası”nın aqibəti nə olacaq? Belə başa düşdüm ki, məsələ gündəmdən çıxarıldı…

– Hansı televiziyaya gedirəm, hansı mediayaya müsahibə verirəmsə, bütün jurnalistlər deyir ki, Rəşad bəy, çalışın o məsələni gündəmə gətirin. Mən o vaxt da demişdim ki, ilk iki binada yaşayanların əksəriyyəti baş redaktorlar və redaktorlardı. Yəni üst qurumda olanlar ev alıb. İndi növbə çatıb sıravi jurnalistlərə və bunlar ala bilmir. Məsələn, mənə o vaxt dedilər ki, məlum müraciəti imzala, mən imzalamadım. Sual verdim ki, necə imzalaya bilərəm axı? Deməli, özüm ev almışam, amma illərdir ev arzusunda olana deyim ki, sənə ev verilməyəcək? Bu hansı mənəvi əxlaqa sığır?! Ona görə, qol çəkməmişdim.

Düzdür, imzalayanların içində elələri var ki, əvvəldən bunun əleyhinədir, deyirlər ki, dövlət jurnalistə ev verməmilidir.

– Səhv düşünürlər?

– Bəs jurnalist necə ev alsın? Bu, indiki situasiyadan çıxmağın bir yoludur. Mən də sən yaşda olanda qəzetimin 700 000-lik dövriyyəsi var idi, göylə gedirdim. Məsələn, Eynulla Fətullayev deyir ki, reklam alıram. Sən ola bilsin ki, sayta reklam tapa bilirsən, nəyə görəsə yığırsan. Amma söhbət ümumi reklam bazarından gedir axı. Üstəlik, son illərdə sosial şəbəkələr reklamı bizdən qoparıb.

– “525-ci qəzet” Media İnkişaf Agentliyindən qrant alır?

– İlk gündən alıb. Çünki “525-ci qəzet” məhv olurdu. Amma dediyim kimi, birinci dəfə halallığı pozdular. Digər qəzetlərə çox verdilər, bizə az. Media İnkişaf Agentliyi gələndən sonra bərpa olundu. Biz nə qədər alırıq? Qəzetə görə 15 min + sayta görə 3 min manat. Qəzetin aldığının təxminən 10 min manatı nəşriyyat və kağıza gedir. Bizim də indi məhdud sayda reklamımız var. Ayda 2 min manatlıq satış olar, ya olmaz. Bunun vergisi var, sosial ödənişləri var. Mən utanıram ki, mənim işçim 400-500 manat alır.

– Nə edək ki, media dövlətə yük olmasın, qrant almasın, əksinə, vergi ödəsin?

– Bu sual üzərində biz 20 ildir baş sındırırıq. Vəziyyətdən çıxmağın yollarını axtarmışıq. Vaxtilə mən təklif etdim ki, dövlət qurumlarının elanlarını yalnız 1-2 qəzetdə yox, bir neçə qəzetdə dərc edək.

– Görürsünüz, burada da monopoliya var…

– Mən nə qədər əlləşdim, yenə də alınmadı. Orada yazılmışdı ki, bu qurumların tender elanları rəsmi qəzetlərin birində dərc etməlidir. “Rəsmi” sözü var idi. Rəsmi qəzetlər deyəndə “Azərbaycan”, “Xalq” və “Respublika” nəzərdə tutulur. Biz heç olmasa onu ala bilərdik. Özü də xeyli puldu ha! Məsələn, Türkiyədə bu cür yanaşılır. Türkiyədə bölgə qəzetləri necə yaşayır? O elanların hesabına!

– Belə başa düçdüm ki, Əflatun Amaşov yaxşı yerə gedib. Pullu elanlar öz ayağı ilə gəlir “Xalq” qəzetinin redaksiyasına.

– Bəxtiyar Sadıqov deyirdi ki, mən “Azərbaycan” qəzetini başsağlıqlarının hesabına saxlayıram. Başsağlığının biri 50 manatdandı, otur, özün hesabla. Zarafat bir yana, heç “Azərbaycan” qəzetinin, “Xalq” qəzetinin də vəziyyəti yaxşı deyil.

– Mətbuatın durumu sizi qane edirmi?

– Əlbbəttə ki, qane etmir. Nə mətbuatın iqtisadi durumu, nə ümumi mətbuatın səviyyəsi, nə jurnalistlərimizin səviyyəsi… Heç biri məni qane etmir. Üstəlik, belə bir xaotik durumda, hər tərəfdə jurnalist adı ilə meydan sulayanların olduğu vaxtda mətbuatın vəziyyətindən razı ola bilmərəm. Bu durum mənə əzab verir! Çünki jurnalistika mənim ən çox zövq aldığım işdir. Elə yazılar olub ki, mən onları oxuyanda gözlərim dolub. Söhbət istedadlı yazıdan gedir. O qədər yazı olub ki, məndən xoşu gəlməyən bir insan olsa da, özünə demişəm ki, əla yazıdır.

– Mətbuatın bu durumda olmasının məsuliyyəti kimin üzərindədir?

– Çətin sualdı. Burada dövrün, zamanın da günahı var. Bunu Əli Həsənovun, redaktorların üstünə yıxırlar. Amma zaman da dəyişir axı. Yeni texnalogiyaların gətirilməsi klassik mediaya zərbə vurdu. Dövlət də çalışdı ki, bizə dəstək olsun. Amma dövlət də dəstək olanda azadlığımıza məhdudiyyət qoyur. Ona görə də, məncə zaman gətirib bu vəziyyətə çıxartdı. Amma yenə də tam pessimist deyiləm. Düşünürəm ki, bu situasiyanı qismən də olsa, qarşısını alarıq.

– Bu, sonuncu sualı idi. Əvvəldə dediyim kimi, təbriki sona saxlamışdım. Şəxsən Rəşad Məcidi Mətbuat Şurasının İdarə Heyətinin sədri seçilməsi münasibəti ilə təbrik edirəm. İdarə Heyətindəki bəzi adlara görə, ümumi İdarə Heyətini təbrik etməyəcəm. Əla, səmimi müsahibə üçün təşəkkürlər!

Müsahibə, Vacib

Nəşr edilib: 2022/09/30 14:26

Baxış:90


XƏBƏR LENTİ

2022/12/02 15:46

2022/12/02 15:38

2022/12/02 15:36

2022/09/30 14:26

2022/12/02 12:37

2022/12/02 11:34

2022/12/02 10:55

2022/12/02 10:51

2022/12/02 10:44

2022/12/01 16:49

2022/12/01 15:40

2022/12/01 15:25

2022/12/01 15:24

2022/12/01 15:21

2022/12/01 13:13

2022/12/01 13:07

2022/12/01 13:05

2022/12/01 12:49

2022/12/01 12:48

2022/12/01 12:40

2022/12/01 12:38

2022/12/01 12:09

2022/12/01 12:08

2022/12/01 11:39

2022/12/01 10:47

2022/12/01 10:44

2022/12/01 10:41

2022/12/01 10:39

2022/12/01 10:35

2022/12/01 10:22

2022/12/01 10:16

2022/12/01 10:08

2022/11/30 15:30

2022/11/30 15:04

2022/11/30 14:53

2022/11/30 14:30

2022/11/30 14:15

2022/11/30 13:30

2022/11/30 12:53

2022/11/30 12:49

2022/11/30 12:45

2022/11/30 12:43

2022/11/30 12:41

2022/11/30 12:35

2022/11/30 12:14

2022/11/30 11:48

2022/11/30 11:02

2022/11/30 10:56

2022/11/30 10:50

2022/11/30 10:32

Что происходит в «зоне безответственности»?

Накануне Минобороны Азербайджана сообщило об очередном инциденте — на сей раз на Тертерском направлении. Здесь армянские «зинворы», находясь в состоянии алкогольного опьянения, открыли огонь в направлении азербайджанских позиций близ села Гапанлы. ВС Азербайджана незамедлительно приняли ответные меры, потерь нет. Но тем не менее выводы из этого инцидента следует сделать самые серьезные. Как на Тертерском направлении, в зоне, где временно размещены российские миротворцы, вообще оказались армянские «зинворы»? Согласно трехстороннему заявлению от 10 ноября 2020 года, армянские вооруженные формирования должны быть или выведены с территории Азербайджана, или разоружены. И это еще не все. То, что произошло на Тертерском направлении, официально именуется нарушением режима прекращения огня, а неофициально — «войной по пьяни». Такое на линии соприкосновения происходит не в первый раз. В апреле 2021 года на Кельбаджарском направлении армянские «зинворы», тоже, по официальной версии, перепившись, открыли огонь по постам ГПС Азербайджана и российским пограничникам. Россияне оперативно вышли на связь с Баку и попросили не вмешиваться — они сейчас сами разберутся. Плюс ко всему все чаще СМИ сообщают и солдатах, которые «исчезли» из частей, где служили, и с тех пор о них ни слуху ни духу. Это ценная информация к размышлению о реальном уровне дисциплины и «управляемости» в сегодняшней армянской армии. Более того, в «огрызке» астрономическое количество «стволов» просто гуляет по рукам. Только накануне армянские источники сообщили об инциденте: некий житель Ханкенди 36 лет от роду, имя которого не называется, принялся палить из автомата из окна своей квартиры. Стрелка задержали. Как теперь «объясняют» в Ханкенди, он стрелял «в состоянии психологической нестабильности, поскольку его брат без вести пропал во время 44-дневной войны». Еще раньше в верхушке сепаратистов признавали, что «огрызок» сверх всякой меры перенасыщен оружием, и что здесь участились случаи преступлений, связанных с «огнестрелом». Словом, даже если речь идет о случайном инциденте, очевидно, что назрела необходимость серьёзной зачистки «зоны безответственности» РМК, которая превращается в «тикающую бомбу». Здесь сосредоточено изрядное количество вооружённых людей, которых по сути дела никто не контролирует. Но в реальности все куда серьезнее, Инцидент на тертерском, как и ранее на кельбаджарском направлении, произошел на весьма показательном фоне. Сепаратисты явно активизируются и, скажем так, «проверяют терпение» Баку. Напомним: совсем недавно, как уже рассказывал Minval, «парламент» сепаратистов принял «Закон об оккупированных территориях», где высказаны и претензии на азербайджанские земли, и завуалированные угрозы в адрес компаний, работающих на освобождённых землях. СМИ и ТГ-каналы, связанные с сепаратистами, активно сообщают о строительстве, в том числе в Ходжалы, причем, по заслуживающим доверия данным, новые квартиры предназначаются прежде всего «офицерам карабахской армии». Нельзя не заметить и откровенных военных приготовлений. Minval.az уже рассказывал о развязанной сепаратистами террористической войне против азербайджанских сотовых операторов — совсем недавно в результате очередного «инцидента» ранения получил сотрудник Bakcell, ранее «лесные зинворы» в Ходжавенде напали на служебный автомобиль Azercell. Наконец, под прикрытием российских миротворцев сепаратисты опять копают траншеи и оборудуют позиции! А это не просто «игра в войнушку». Активность сепаратистов оставляет четкое ощущение «дежавю». Похожим образом здесь демонстрировали свою безнаказанность чуть больше года назад — накануне 44-дневной войны. Но тогда в Ханкенди должны слишком хорошо помнить, чем закончились попытки испытывать терпение Азербайджана и проверять «методом тыка», что будет, если пересечь «красные линии». И осознавать, что «железный кулак» на месте. А надежды на «заграница нам поможет» могут не сработать точно так же, как они не сработали в 2020 году. Нурани, обозреватель Minval.az

«Энергетическая карта» Европы — кто и как пытался срывать азербайджанские проекты

Ситуация на энергетическом рынке Европы продолжает оставаться труднопредсказуемой. По мнению экспертов, дело вряд ли дойдёт до повторения «нефтяного кризиса» семидесятых годов, когда из-за дефицита электричества на лондонской Пикадилли гасили огни реклам. Но цены на газ и электричество продолжают бить рекорды, и власти, к примеру, латвийского Даугавпилса уже предупреждают, что после рождественских и новогодних праздников объявят об энергетическом кризисе: цен на газ и электричество местный бюджет просто не выдерживает. О рекордном подорожании электричества объявили в Германии, причем цены на электричество «тянутся вверх» вслед за ценой газа. По последним сообщениям, стоимость «голубого топлива» пошла вниз, но до отбоя тревоги еще слишком далеко. Здесь нужно пояснение. Как уверены эксперты, у масштабного кризиса редко бывает только одна причина. И на сей раз свою роль, без сомнения, сыграли и излишнее, без учета экономических и технологических реалий, увлечение «зеленой энергетикой», и безветренное лето, когда популярные ветрогенераторы просто не выработали ожидаемого количества энергии, и многое другое. Но все же на первый план европейские эксперты выводят именно ответственность России. Более того, на фоне дефицита топлива российский «Газпром» уже четыре дня не заказывает транзит газа по газопроводу Ямал-Европа. По официальной версии, нет заявок. По неофициальной, Москва опять «воспитывает» Европу при помощи газовой трубы, чтобы для начала продавить открытие «Северного потока-2», сохранить за собой статус монополиста и дальше продолжать ту же политику «энергетического давления». Но вот если «копнуть поглубже», то становится понятно: в Европе, возможно, наступает критическая точка «передела сфер влияния» в экспорте газа. Где далеко не на последнем месте — азербайджанский Южный газовый коридор. Более того, уже сегодня по своповой схеме, при посредничестве Ирана, по этому пути пойдут и солидные объемы туркменского газа. У Азербайджана нет ни малейшего намерения мешать газ с политикой, кого-то «выталкивать» с рынка и т.д. Но в том, что наличие нового независимого поставщика делает Европу, по крайней мере страны юга Европы, менее уязвимыми для «газового давления» недавних монополистов, сомнений тоже нет. И тем более понятно другое. Да, сегодня вряд ли можно спрогнозировать с достаточной точностью, сколько дней в Европе будет дуть ветер, сколько — стоять полный штиль, и сколько энергии выработают ветрогенераторы. Но ввод в строй важных трубопроводов планируется и прогнозируется заранее. Выход ЮГК на полную мощность планировался на декабрь 2020 года. И вот насколько на этом фоне можно считать «случайным совпадением», что именно осенью 2020 года Армения начала свою «новую войну за новые территории», которую еще в 2019 году обещал ее тогдашний министр обороны Давид Тоноян? Возможно, одного только совпадения дат для далеко идущих выводов еще недостаточно. Но…на днях увидело свет интервью президента Армении Армена Саркисяна изданию Asia Times. Где он, кроме всего прочего, заявил: «…Поскольку мы победили, я думаю, что у нас было преимущество, чтобы действовать более активно и быстро превратить победу в стабильный мир. И, вероятно, в конце 1990-х - начале 2000-х годов был шанс сделать это, и я объясню Вам, почему. Это было время, когда Азербайджан пытался построить трубопровод от Каспийского моря к европейским рынкам, к Средиземному морю, в Турцию - Баку-Джейхан». Как теперь рассуждает Саркисян, «без трубопровода не было шансов, что Азербайджан когда-либо вернет Карабах, потому что трубопровод был силой, деньгами - деньгами, которые помогли им восстановить свою собственную армию. Кроме того, именно деньги помогли им наладить общественные связи и отношения с другими государствами, включая Европу». Как бы о том, что Армении уже тогда следовало начать вторую войну и перерезать трубопровод, Армен Саркисян прямо не заявляет. Но прозрачно намекает: дескать, «в то время армянская армия была самой мощной в регионе». А чуть более года назад, в октябре 2020 года, в разгар войны, когда армянские ракеты разрывались в сотне метров от трубопровода Баку-Джейхан, тот же Армен Саркисян в другом своем интервью уверял: «Если бы армяне захотели ударить по трубе, то сделали бы это 20 лет назад. Несколько артиллерийских ударов, и ее не существовало бы. Но армяне не пошли на такое, там даже пули не было выстрелено", - добавив, что это, оказывается, армяне позволили Азербайджану построить трубопровод, продавать нефть и газ, зарабатывать миллиарды долларов и на эти деньги закупать оружие. Возможно, это еще не доказательство, что в сентябре 2020 года Армения попыталась «исправить ошибку», оккупировать Барду, Тертер и Гянджу, перерезать нефтепровод Баку-Джейхан и сорвать реализацию Южного газового коридора. Но…уже в октябре 2012 года армянские оккупанты проводят в захваченном на тот момент Карабахе беспрецедентные по своим масштабам военные учения. На оккупированные азербайджанские земли стянуты едва ли не все вооружённые силы Армении (тем более что другие направления надежно прикрывает российская база в Гюмри). И Артак Давтян, тогда начальник оперативного управления Генерального штаба ВС, а сегодня — глава армянского генштаба, прямо заявил журналистам, что в рамках учений были смоделированы ракетные удары по военным и экономическим объектам условного противника. А затем уточнил: «Намеченными нами целями будут военные и экономические объекты, в частности, нефтяные и газовые инфраструктуры – энергоносители, которые влияют на экономику». Проще говоря, в ходе учений уже отрабатывали удары по нефтяной инфраструктуре Азербайджана. А в 2016 году, на фоне апрельских боев, когда уже стало понятно, что провокация проваливается, некий неназванный источник в командовании армянского оккупационного корпуса, который в самой Армении упорно именовали «армией Нагорного Карабаха», озвучивал в беседе с журналистами прямые угрозы: «Предупреждаем, что мы готовы ударить по нефтяным коммуникациям с использованием систем Искандер, Скад-В, Точка-У". Можно, конечно, представить себе, что все эти игры с огнём вблизи трубопроводов были исключительно идеей армянской верхушки. Но…в 2011 году защиту Армении от зловредного «западного альянса», который транспортирует нефть в обход России, отрабатывали в рамках совместных учений ОДКБ под руководством генсека этой организации Николая Бордюжи, известного своими симпатиями к Армении. Можно, конечно, отмахнуться: 10 лет прошло, да и Бордюжа пост генсека давно покинул. Но вот назвать «ереванскими фантазиями» российские военно-транспортные самолеты, которые еще с лета 2020 года доставляли в Армению оружие то под видом «стройматериалов», то — «гуманитарной помощи», уже не получится списать ни на пристрастия Бордюжи, ни на фантазии Саркисяна и Давтяна. И тем более дает пищу для размышлений шпионский скандал в Болгарии, о котором уже рассказывал Minval.az - тогда, напомним, в этой стране были арестованы несколько человек по обвинению в шпионаже в пользу РФ, и им, в числе прочего, поручалось собирать сведения о конфликте в Нагорном Карабахе. Болгария к этому конфликту имеет весьма опосредованное касательство, но в Софии приобретают азербайджанский газ. И вот это точно не больные фантазии ереванской верхушки. Другое дело, что война пошла не по плану. И Азербайджан, вышвырнув оккупантов, еще и обезопасил свои трубопроводы, а в декабре, как и планировалось, запустил свой Южный газовый коридор — один из крупнейших инфраструктурных проектов сегодняшней Европы. Где, как напоминал президент Азербайджана, в тех странах, куда поступает азербайджанский газ, никто не мёрзнет. А вот кого в результате успешного азербайджанского экспорта газа прошибает холодный пот — это уже другая тема. Нурани

«Турецкие страхи» российского истэблишмента

Рамзан Кадыров, глава Чечни и, как он сам себя называет, «пехотинец Путина», в очередной раз попал в новости. Рамзан Ахматович напустился на…президента Турции Реджепа Тайипа Эрдогана. Как поясняют в СМИ РФ, 10 декабря в городе Керфез на северо-западе Турции открыли парк имени Джохара Дудаева, первого президента Чечни, который и провозгласил ее независимость. Более того, выступавшие на открытии представители местных властей назвали Дудаева символом борьбы за свободу. Рамзану Кадырову это сильно не понравилось. И он в своем ТГ-канале обвинил турецкие власти в «укрывательстве террористов»: «Открыто обращаюсь к президенту Турции Реджепу Тайипу Эрдогану: определитесь! Либо вы получаете статус государства, публично поддерживающего террористов, либо выступаете за прозрачные и честные отношения с Российской Федерацией, не меняя своих убеждений за ее спиной», — цитируют РосСМИ Кадырова, который пригрозил, что Чечня оставляет за собой право на ответные действия, пока в Турции получают убежище «разыскиваемые бандиты и отморозки», которые «открыто устраивают сборища и мероприятия по переименованию парков именами террористов, причастных к гибели тысяч мирных граждан», и добавил, что в качестве логичного зеркального ответа на действия Турции чеченские власти могли бы увековечить в Грозном имя Абдуллы Оджалана. Здесь, конечно, надо бы напомнить господину Кадырову, что именно его «пехотинцев» задерживают во многих странах, включая Турцию, по обвинению в политических «заказных» убийствах, так что по поводу покровительства террористам ему лучше воздержаться от громких заявлений. Тем более на фоне обещания назвать в Грозном парк именем главаря террористической группировки РКК Абдуллы Оджалана. Можно, конечно, поиронизировать, что Кадыров, дескать, задал нелегкую задачку Кремлю. Где теперь надо и от его заявлений откреститься, и властям Турции недовольство высказать. Пресс-секретарь президента РФ Дмитрий Песков, отметив, что Москва довела до сведения Анкары свое неодобрение, заявил журналистам по поводу слов Кадырова: «Это весьма и весьма эмоциональная, но объяснимая реакция главы российского региона, который пережил несколько войн, <...> которые были спровоцированы, начаты террористами, которые пытались взять под контроль этот регион России». МИД РФ высказался куда жёстче. По словам Марии Захаровой, открытие парка имени лидера чеченских сепаратистов, президента самопровозглашенной Чеченской Республики Ичкерия Джохара Дудаева в Турции противоречит духу российско-турецких отношений и взаимовыгодного сотрудничества, и Москва надеется, что эти сигналы Анкара воспримет со всей серьезностью. По ее словам, попытки увековечить имя Джохара Дудаева «недопустимы и требуют, безусловно, самого решительного осуждения всем международным сообществом - мы должны быть здесь едины. Они напрямую противоречат духу российско-турецких отношений и в том числе взаимовыгодного сотрудничества". Только вот вряд ли слова Кадырова действительно представляли собой исключительно «эмоциональную реакцию». И не так уж важно, на чьей стороне был его покойный отец во времена Дудаева. Просто «пехотинец Путина» вряд ли позволил бы себе «наскакивать» на Эрдогана без соответствующей «отмашки» Кремля. Особенно с учетом «особых отношений» Москвы и Анкары. И вот тут уже, прежде всего, изрядную пищу для размышлений дают новости с украинского трека. СМИ накануне распространили сенсационную новость: Турция может принять участие в натовской операции на Донбассе, а возможно, что и возглавить ее. Во всяком случае, журналистам стало известно о разработке Западом варианта переброски специального военного соединения численностью 35-40 тысяч на базе Сил быстрого реагирования НАТО (NRF), а в качестве основы рассматривается Объединенная оперативная группа повышенной готовности (VJTF). Члены НАТО поочередно командуют VJTF, и в 2021 году командование находится у Турции. В эти утечки можно, конечно, верить или не верить. Но о том, что ради хороших отношений с РФ в Анкаре не станут жертвовать отношениями с Украиной, в Турции предупредили вполне официально. Выступая на заседании Академии международной безопасности в режиме видеоконференции, глава МИД Турции Мевлют Чавушоглу обрушил на Кремль впечатляющий «холодный душ»: «Конфликт Россия-Украина и Россия-НАТО достигли опасных масштабов. То, что у нас с Россией всеобъемлющие отношения, не означает, что мы будем игнорировать наши принципы и близкие отношения с Украиной". На фоне поставок Украине «Байрактаров», пристального внимания Турции к положению крымских татар и неоднократных заявлениях, что Анкара не признает аннексии Крыма, слова Чавушоглу получают понятное прочтение. С учетом той роли, которую играет Турция на Чёрном море и в таком вопросе, как пропуск в Чёрное море кораблей стран-членов НАТО, не имеющих туда собственного «выхода» — тем более. Но, возможно, не меньшую пищу для размышлений дает еще одна новость. По информации «Анадолу», в Хакасии при проведении съёмок задержаны редакторы турецкого издания GZT Назгюль Кенжетай и Эмин Карачак. Они, как уточняется, снимали документальный фильм о жизни тюркских общин в России. Журналистов задержали 16 декабря, вещи конфисковали, отснятые материалы уничтожили. Журналистов должны депортировать, но с 16 по 24 декабря они находились в Абаканском изоляторе временного содержания для иностранных граждан. По последним сообщениям, суд все же постановил выпустить их из-под стражи, и журналистам, скорее всего, будет позволено покинуть пределы РФ самостоятельно. Но сам факт их задержания именно сотрудниками центра «Э» по противодействию экстремизму, обвинения в шпионаже и распространении ислама (притом что хакасы — тюрки, но не мусульмане), и, наконец, утверждения, что турецкие журналисты «ведут антироссийскую пропаганду» и «пытаются показать, что тюркские народы живут в тяжелых условиях под российским руководством» — все это дает изрядную пищу для размышлений. Тем более что Кенжетай и Карачака уже задерживали на Алтае и в Якутске. Правда, тогда после выплаты штрафа отпустили, но вот в Хакасии дело приняло серьёзный оборот. А это уже повод вспомнить, как нервно в российском истэблишменте среагировали на ту самую карту Тюркского мира, которую глава МНР Девлет Бахчели подарил президенту Турции Реджепу Тайипу Эрдогану. Дмитрий Песков, который, напомним, знает турецкий язык, долго работал в Турции и, судя по всему, является неофициальным ответственным лицом за турецкое политическое направление, комментируя появление этой карты, напомним, заявил, что считает нормальным «пестование» Анкарой идей тюркского мира, а затем добавил: «Единственное, могу сожалеть, что на карте все-таки не стоит большая красная звезда в центре тюркского мира. Он не в Турции, он на территории Российской Федерации, на Алтае — в том священном месте для любого тюрка, откуда они и пошли родом. Это я как тюрколог говорю». Но, как показывает задержание турецких журналистов именно в Хакассии, та подаренная Эрдогану карта Москву изрядно напугала. Возможно, это еще не доказательство для суда, что задержание ректора Казанского университета Ильшата Гафурова — звено той же цепи, тем более что обвиняют Гафурова не в экстремизме, а в причастности к заказному убийству. Но в РФ, судя по всему, уже начинают осознавать реальный риск, скажем так, дезинтеграционных процессов. Во всяком случае, Путин, поздравляя около недели назад своих бывших коллег по спецслужбам с Днём чекиста, назвал экстремизм «главной угрозой единству России». До последнего времени самым «неспокойным» регионом здесь считался Северный Кавказ, но теперь, похоже, в фокусе внимания уже тюркоязычные регионы. Только вот дело в том, что репрессии — не самый надёжный способ удержать единство страны. Нурани