Professor İlham Rəhimov: “Milyarder olmağı heç zaman arzulamamışam” – MÜSAHİBƏ – FOTOLAR

“Vəzifə xatirinə Azərbaycan vətəndaşlığından imtina etmərəm” 
 
Onu nəinki Azərbaycanda, hətta respublikamızın hüdudlarından kənarda da çox yaxşı tanıyırlar. Elmi fəaliyyətdəki uğurları, müəllifi olduğu çoxsaylı kitabları, iş adamı kimi qazandığı nüfuzu… Onu həm də dünyanın ən böyük ölkələrindən birinin prezidenti olan Putinin 50 illik dostu kimi də tanıyırlar. 

O, Azərbaycanın ən imkanlı insanlarından biridir həm də. Amma buna rəğmən,  nə cah-cəlallı kabineti var, nə də dəbdəbəli ofisi. Çünki göstərişlərdən uzaq, sadəliyi daha üstün tutan Azərbaycan milyarderidir professor İlham Rəhimov. 
 
Həm Yeni il, həm də yeni yaşı ərəfəsində görüşdük onunla. Müsahibədə də hər kəsin bildiyi tərəfləri deyil, həyatının bu zamana kimi bilinməyən məqamlarından danışdıq. 

Minval.info  Azərbaycanın Əməkdar hüquqşünası, hüquq elmləri doktoru, professor İlham Rəhimovun News24.az-a müsahibəsini təqdim edir:
 
– Sizinlə görüşümüz Dünya Azərbaycanlılarının Həmrəylik Günü, Yeni il bayramı və ad gününüz ərəfəsinə təsadüf edir. Hər ilin sonu özünüzə hesabat verirsinizmi? Və 2019-cu ili necə qiymətləndirirsiniz? 

– Təbii, hər bir insan hesabat verməlidir. O cümlədən də, mən. Belə düşünürəm ki, keçmişdə baş verənləri yada salıb düşünmək lazım deyil. Ümumiyyətlə, keçmişdə “bu oldu”, “belə olmamalıydı” və ya “belə olsa yaxşı olar”, “görəsən, belə olacaqmı?” kimi düşünənlər ağılsız insanlardır. Ən ağıllı insanlar bu gün reallıqla yaşayanlardı. Təbiidir ki, insanın mütləq məqsədi olmalıdır. İnsan hansısa bir fəaliyyətlə məşğuldursa, deməli, o, bu işlərə yekun vurmalıdır ki, gələcəkdə bu işlə bağlı başqa planlar da qursun.

– Ötən il həyata keçirmək istədiyiniz, amma reallaşmayan planınız oldumu?

– Ötən il haqda  “çox yaxşıydı” və ya “narazıyam” deyə bilmərəm. Normal qəbul edirəm. Təbii, reallaşmayan bəzi planlarım oldu. Amma 2019-cu ildə həm elm, həm biznes sahəsində planımda nə var idisə, demək olar, 90 faiz həyata keçdi.

– 90 faiz çox gözəl göstəricidir. Bu planların reallaşmasını məhz İlham Rəhimov olduğunuz üçün bacarmısınız? 

– Söhbət mənim elmi fəaliyyətimdən gedirsə, bəli. Yox, əgər biznesdən söhbət gedirsə, o zaman özümü və tərəfdaşlarımı deyə bilərəm.

– Bəs, 2020-ci ildə qarşınızda dayanan prioritet məsələ nədir? 

– Hazırda mənim həyat tərzim iki istiqamətdə davam edir – elm və biznes. Elmlə bağlı 2020-ci ildə planımda yeni bir kitabı yazıb yekunlaşdırmaq var. Bunu çox arzulayıram. Həyatımda ən sevindiyim an kitabım çapdan çıxdığı andır. Yeni çap olunmuş kitabımı əlimə alanda özümü çox xoşbəxt hiss edirəm. Bu il yeni kitabımın yekununu gözləyirəm və onu bitirəcəm. İşlə bağlı Moskvada bir neçə layihələrimiz olacaq.  Bunlarla yanaşı ayrıca çox böyük bir layihəmiz də var ki, onu reallaşdırmağı planlaşdırırıq.

– Yeni il Rusiyada daha təmtəraqlı qeyd olunur, deyirlər. Nə əcəb Yeni ili Moskvada qarşılamadınız? 

– Açığı, təntənəli, təmtəraqlı bayram keçirməyi sevmirəm. Əlbəttə, buna imkanım var. Hətta çoxları məndən nəsə istəyirlər, qalmağa hotel xahiş edirlər, ailələriylə gedirlər. Hələ indiyə kimi kimsə deyə bilməz ki, mən yeni ildə harasa gedib təntənəli və təmtəraqlı qeyd etmişəm. Sakitlik sevirəm.

– Yanvarın 14-də, yəni sabah doğum gününüzdür həm də. Ad günü Sizin üçün nədir və necə qeyd etməyi xoşlayırsınız?  

– Təmtəraqlı ad günü keçirməyi sevmirəm, ona görə də həmin günü sıradan bir gün kimi yaşayıram. Yəni, həmişəki kimi səhər idmanı, yüngül səhər yeməyi… İdman mənim gündəlik həyatımın çox mühüm bir hissəsidir. Bunun ardınca bir neçə saatımı elmə sərf edirəm. Əgər hansısa görüşlərim varsa, ofisə gəlirəm. Axşam da evdə oluram. Zəng vurub təbrik edənlər çox olur. Kimlərsə canlı təbrik etmək istəyəndə bağa gəlirlər. Ancaq təntənəli mərasim təşkil etmək, kimlərisə dəvət etmək… Bunları heç zaman etməmişəm.

“Hər şeyi qurban verməyə hazıram təki həmin vaxta qayıdım”

– Azərbaycanın gözəl guşələrindən olan Tovuzda dünyaya gəlmisiniz. Tovuz Sizin üçün nə anlam daşıyır?  

– Tovuz mənim üçün yurd-yuvadır. 7 yaşıma qədər orda yaşamışam. Uşaqlığımsa Qarabağda keçib, Bərdədə yaşamışıq, orta məktəbə də orda getmişəm. Çox vaxt o illər yadıma düşür… O illər çox gözəl idi. Tam səmimi deyirəm, hər şeyi qurban verməyə hazıram, təki o vaxta qayıda biləydim… Məktəb illərim, uşaqlıq dostlarım…  İndi o dostlarımın əksəriyyətini işə götürmüşəm, yanımdadılar. Həmin dövr həyatımın ən xoşbəxt illəridir.

– O günləri niyə yenidən yaşamaq istəyirsiniz, hansı səbəbdən? 

– Çünki o illərdə səmimi uşaqlıq dostlarım vardı.  Düzdür, indi onların hamısı burdadı,  amma təəəssüf ki, vaxt, zaman, məkan o deyil.

– İlham Rəhimov necə ailədə böyüyüb?

– Birincisi, heç kim heç bir yerdə nə eşidə, nə də oxuya bilməz ki, mən hardasa özümü “milyarder” adlandırım. Deyəm ki, “milyarderəm”, “varlı insanam”. Milyarder olmağı heç arzulamamışam da. Nə hüquq fakültəsində oxuduğum vaxtlarda bunu arzulamışam, nə də oranı bitirəndə gedib hansısa böyük vəzifədə işləyəndə. Sadəcə, tələbə vaxtımdan elmə çox meyilli olmuşam. Tale elə gətirdi ki, ən çox elə elmlə məşğul oldum. O ki qaldı ailəmə,  mən imkanlı ailədə böyümüşəm. Heç zaman çətinliyimiz olmayıb. Kasıblığın nə olduğunu hiss etməmişəm. Ailədə bizə verilən tərbiyənin əsası isə təhsil idi. Bizə yalnız bir yol görünürdü – o da elm. Evdə bizə yalnız “oxuyun” deyilib. Uşaqlıqdan ən çox tarixi əsərlər və fəlsəfə ilə bağlı kitabları oxuyardım. Bunlar da hüquqa bağlıdır. Çoxları dedektiv sevir, amma mən bu janrdakı əsərləri heç zaman xoşlamamıışam. Tarixi əsərləri isə çox sevirəm. Niyə? Məsələn, Aleksandr Makedonskidən kitab oxuyuram. Özümü həmin dövrdə və o tarixin bir parçası hiss edirəm. Əgər insan özünü bu tarixdə yaşamış kimi hiss edirsə, gör, o zaman neçə əsrdir yaşadığını zənn edir?… Söhbət təkcə Aleksandr  Makedonskidən getmir, ayrı-ayrı tarixi dövrləri oxuyanda da eyni hissləri keçirirsən.

– Hansısa tarixi dəyişmək istəyiniz olubmu?  

– Əlbəttə olub. İstənilən tarixi kitabda hansısa bir qəhrəman olur və bütün hadisələr onun ətrafında cərəyan edir. Və sözsüz düşünürsən ki, mən olsaydım bunu elə yox, belə edərdim. Amma sonradan daha dərin analiz edirsən və bu qənəatə gəlirsən ki, belə etsəydi, tarix olmazdı. Çünki o artıq tarixdə elə qalıb.

– Sizcə tarixi saxtalaşdırmaq mümkünsüzdür?  

– Mümkündür və saxtalaşdırırlar da. Alimlərdən biri deyirdi ki, tarix divar saatındakı ox kimidir – istəsən sağa, istəsən sola çəkə bilərsən. Amma zamanı çatanda o ox yenə öz yerini tutur.

“Məcburiyyət qarşısında qalıb Azərbaycandan getmişdim”

– Bizdə hüquq fakültəsində oxuyanların ailəsinin istəyi, təzyiqi ilə bu peşəni seçirlər. Bə siz necə? Bu, öz istəyiniz idi, yoxsa…

– Hüquqşünas olmaq mənim öz seçimim olub. Məktəbdə oxuduğum illərdə humanitar fənnlərə daha çox həvəsim vardı. Amma Leninqradda təhsil almaq valideynlərimin istəyi idi. Mən öz seçimimi açıqlayanda bilmişəm ki, elə valideynlərimin də niyyəti bu olub, daha doğrusu, ögey anamın.  Ögey anam rus idi, Leninqraddan. Bu qərarla bağlı çox fikirləşdim və sonra gördüm ki, düz eləmişəm. Birinci kursda oxuyanda anladım ki, Leninqrad Universitetinin hüquq fakültəsi Sovetlər dövrünün ən məşhur fakültəsi idi. Həmin fakültədə Lenin oxumuşdu, ona görə də burada oxumaq çox böyük uğur və prestij idi.


– Və İlham Rəhimov da orada oxuyub… 

– Niyə Putini demirsiz? (Gülür – Ü.Q) Sonralar mənə aydın oldu ki, ordakı müəllimlər, alimlər, professorlar dünyanın ən tanınmış alimləri, professorlarıdır. Mənim üçün o dövrdə fərqi yox idi, çünki o qədər də müqayisə edə bilmirdim. Qərarım o idi ki, hüquqşünas olmalıyam. Lap Azərbaycanda da ola bilərdim, amma o dövrdə vəzifəli şəxslərin uşaqlarının hüquq fakültəsində oxuması mümkünsüz idi, heç sənədlərini belə götürmürdülər. 1970-ci ildən danışıram. Məcburiyyət qarşısında qalıb Azərbaycandan getdim. Seçim də məhz bu səbəbdən olundu. Evdəkilər dedi ki,  “Leninqrada gedəcəksən”. Təsəvvür edin ki, məktəbi təzəcə qurtarmış yeniyetmə gəncin valieynləri burda qalır, özü isə Leninqrada gedir… İndi kimi görsən, soruşursan harda oxuyursan? Deyir hüquqda. Amma 70-ci ildə Leninqrad Dövlət Universtetinin hüquq fakültəsində təhsil alan yeganə azərbaycanlı mən idim. Qafqaz millətindən ayrı nümayəndə yox idi. Bu faktın özü üzərimə ikiqat məsuliyyət qoyurdu. İndi heç Tovuzda kənddə bilmirlər ki, kim harda oxuyur. O dövrdə isə bütün kənd, rayon, qəhum-əqrəba bilirdi ki, filankəsin uşağı gedib Leninqradda hüquq fakültəsində oxuyur. Bu həm prestij, həm də çox böyük məsuliyyət idi. Ona görə də düşünürdüm ki, yaxşı oxumaqdan başqa çıxış yolum yoxdur. Pis oxusam, universitetdən qovulub Azərbaycana qayıdacam və bununla da hər şey bitəcək…
Məktəbdə, eləcə də universitetdə oxuyan vaxtdan bir şeyi fikirləşirdim – özümü təsdiq etmək. Məqsədim bu idi. Bugünə qədərki həyatımda özümü təsdiq etmək istəyim hər zaman uğurlu olub.  Hesab edirəm ki, özünü təsdiq etməyi qarşısına məqsəd qoyan insan mütləq nailiyyət qazanacaq.

– Hüquqşünas kimi indiyədək bir çox insanların haqqını qorumusunuz. Nə zamansa kiminsə hüquqlarını müdafiə etməkdə çətinlik çəkmisinizmi? 

– Əlbəttə, olub. Mən hüquq-mühafizə orqanlarında, Ədliyyə Nazirliyində 16 ildən çox müxtəlif vəzifələrdə işləmişəm. Elə olub ki, öz tabeliyimdə olanların hüquqlarını müdafiə eləmişəm. Ədliyyə Nazirliyinin 9 il “partkom”u olmuşam. “Partkom” da insanların hüquqlarını kimdən qorumalıdır? Nazirliyin rəhbərliyindən. Mən həmişə onları müdafiə etmişəm, indi də onlar arasında yaşayanlar var və onlar bunu bilir. Onlara qarşı ədalətsiliyi heç zaman qəbul etməmişəm və məhz bu səbəbdən də mübarizə aparmışam.

– Ədalətsizliyi sevmirsiniz? 

– Qətiyyən. İnsan anadan olandan o ədalətli yaranır. Sonra isə həyat, cəmiyyət, ətraf o insanın daxilindəki ədalət hissini, prinsiplərini dəyişə bilər. Amma prinsip etibarı ilə bütün insanlar ədalətlidir.

“Mənə dostlarım, müəllimlərim və düşmənlərim yardımçı olub”

– Siz fəaliyyətinizə Azərbaycan Elmlər Akademiyasının Fəlsəfə və Hüquq İnstitutundan elmi işçi kimi başlamısınız. Və sonradan fəaliyyətinizdəki pillələrin sayı artıb. Bu pillələri qalxmaqda İlham Rəhimova kimlərsə və ya nələrsə yardımçı olubmu?  

– Hər şeydən əvvəl Allaha minnətdaram, ikincisi xasiyyətimə. Mən uşaqlıqdan psixoloji çətinliklər görmüşəm. 7 yaşından ögey anayla böyümüşəm.  Bu, istənilən insana təsir edir, o ki qaldı 7 yaşında uşaq ola. O vaxtdan artıq başa düşmüşəm ki, mən öz-özümü təsdiq etməsəm, güclü xarakterim olmasa heç nəyə nail ola bilmərəm. Mən həm də çox dözümlü və səbirli insanam. Bir işi başladımsa, mütləq axıra çatdırmalıyam. Heç bir işi yarı yolda qoymuram. Mənə dostlarım, müəllimlərim və düşmənlərim yardımçı olub. Bəli, düşmənlərim də. Onlar məni möhkəmləndirib.

– Ananızı 7 yaşında itirmisiniz?  

– Xeyr, anam sağ idi, amma atam ikinci dəfə ailə qurmuşdu. Anam 91 yaşında rəhmətə gedib. Atam belə qərar qəbul elədi ki, mən ögey ana yanında böyüməliyəm. Onda uşaq idim və qərarları mən vermirdim. Həyat belə gətirib. 7 yaşından Tovuzdan Bərdəyə köçmüşəm və orda yaşamışam. Həmin yaşda belə şeyləri bir o qədər anlamırsan, amma sonradan xatırlayırsan. Anamı tez-tez gedib görürdüm. Uşaqlığımın əsas illəri atamın ailəsiylə keçib. Amma bu o demək deyil ki, anamla əlaqəm olmayıb.

– Bildiyimizə görə, atanız, mərhum Məmmədhəsən müəllim insanlara çox xeyirxahlıq edib.

– Atamın  xeyirxahlığını çox görmüşəm və yaxşı xatırlayıram. Bizi də elə tərbiyələndirib. Amma mən onun qədər ola bilmərəm.

– Siz də bu gün Tovuzda bir çox ailələrə dəstək olursunuz. 

– Təkcə Tovuzda yox, məktəbə getdiyim, böyüdüyüm, çoxlu uşaqlıq dostlarımın olduğu Bərdədəki bir çox insanlara indi də köməklik edirəm.

“Azərbaycanda insanlara yararlı bir layihə olsa, məmnuniyyətlə razılaşaram”

– Bu gün Rusiyada çox böyük bir iş adamısınız. Niyə bu işin analogiyasını Azərbaycanda həyata keçirmirsiniz? Sizə Azərbaycanda iş qurmağa nə mane olur?  

– Azərbaycanda iş görənlər çoxdur. Onların çörəyinə şərik olmaq düz çıxmaz axı… Bu da var, ayrı səbəblər də. İnsan hansı sahədə pul qazanırsa, çalışmalıdır yatırımı da ora qoysun. Amma onun qazancını, pulunu öz vətənində xərcləyə bilər. İnvestisiyanı artırmaq məqsədi ilə bu belə olmalıdır. Harda sən pul qazanırsan, harda iş yerin var, ora öyrəşirsən, oranın atmosferini bilirsən. Amma buna baxmayaraq, Azərbaycanda, Bakıda elə bir layihə olsa, bilsəm ki, onun insanlara, soydaşlarıma xeyri olacaq, təbii ki, orda iştirak edərəm.  Belə təkliflərə, əlbəttə ki, açığam. Elə bir şey olsa, məmnuniyyətlə razılaşaram.

– Siz Azərbaycan, ya Rusiya vətəndaşısınız? 

– Rusiya vətəndaşı olmaq imkanlarım çoxdur. Amma Azərbaycanı çox sevirəm və ona görə də buranın vətəndaşıyam. Yeri gəlmişkən, bir çox insanların Rusiya vətəndaşlığı almasına mən kömək etmişəm.


– Sizə Rusiyada vəzifə təklif olunub? 

– Bəli, təklif olunub. Amma vətəndaşlığa görə qəbul eləməmişəm. Bu faktdır!

– Amma çoxları bu təkliflə düşünmədən razılaşardı…    

– Düzdür, razılaşardı, bu sözünüzlə razıyam. Mənə belə təkliflər 2000-ci ildə olub. Daha doğrusu, 1999-cu ildə. O vaxt buna razılıq vermək olardı. Həm də çox böyük vəzifələr idi, amma bir fakta görə etiraz elədim. Mənə təklif olunan dövlət məmurluğu görəvi üçün Rusiya vətəndaşlığı şərt idi.
Bəziləri buna belə don geyindirirdilər ki, guya mənim  Azərbaycanla bağlı siyasi planlarım və iddialarım olduğu üçün Rusiya vətəndaşlığını qəbul etmirəm. Amma həyat və zaman bunun belə olmadığını göstərdi. Azərbaycanda da mənə vəzifələr təklif olundu, amma mən ona da razı olmadım.

– Bəs, Azərbaycanda təklifləri dəyələndirməmənizin səbəbi nə idi? 

– Bayaq dediyim kimi, uzun illər dövlət işində çalışmışam və onun nə demək olduğunu bilirəm. Sonra bir müddət ki, heç bir vəzifədə işləmədim, bax, onda həyatın gözəlliyinin, sərbəstliyinin, azadlığın nə olduğunu anladım. Sərbəstlik, azadlıq, heç kimə tabe olmamaq necə də qiymətlidir. Hansı vəzifədə olursan ol, azadlığını itirirsən. Deyirik, qulluq, dövlət qulluğu. Bu nə deməkdir? Bu o deməkdir ki, sən kiməsə tabesən,  azadlığını itirirsən.

– Azadlığınızı vəzifəyə qurban verməmisiniz. 

– Heç bir vaxt. Heç bundan sonra da vermərəm. O özgürlüyün nə demək olduğunu bilmək üçün gərək uzun müddət vəzifədə işləyəsən, məmur olasan, sonra isə bu məsuliyyətdən, yükdən azad olasan. Məhz o zaman azadlığın qiymətini anlayırsan. Mən bunu yaşadım və gördüm. Siz bilirsiniz, bizdə bir müddət vəzifədə işləyib sonra işdən çıxanlar ruhdan düşürlər, xəstələnirlər, nəylə məşğul olacaqlarını bilmirlər. Mən vəzifədən öz istəyimlə çıxmamışdım, çıxarılmışam. Ekspertiza İnstitutunun direktoru işləyirdim, o zaman məni  qanunsuz olaraq işdən çıxarmışdılar. Həmin vaxt elə bildim, dünyanın axırıdır. O vaxt artıq professor idim. Onda anladım ki, dövlət işində olmasam da, professor kimi gedib hardasa dərs deyəcəm. Elə də oldu. Bir müddətdən sonra heç heyfslənmədim. Hər şeyi necə var, elə də qəbul elədim. Ümumiyyətlə, insan taleyində baş verən hadisələri çox soyuqqanlı qəbul etməlidir. Artıq bir hadisə oldusa oldu və sən onu geri qaytara bilmərsən. Onun üçün də heyfslənmək, dərd eləmək, ağlamaq, özünü öldürmək, bunlar hamısı boş şeylərdir. Heç bir vaxt gedib kiməsə ağız açmamışam ki, məni bu vəzifədən başqa vəzifəyə keçirin. Ümumiyyətlə, o dövrdə belə şeylər az olurdu. Biz nə qədər istməsək də, tənqidi yanaşsaq da, o dövrdə fəaliyyətini görüb səninlə bağlı müəyyən qərarı verirdilər. Əvvəllər elə idi, indi elə deyil. Ədliyyə Nazirliyinin ən böyük idarəsinin rəisi idim. Təbiidir ki, özüm də anlayırdım ki, ömürlük burda otura bilmərəm və nə zamansa işim dəyişəcək. O zaman “partkom” idim, məni Mərkəzi Komitəyə işə dəvət edə bilərdilər. Ora aparmasalar da, Ədliyyə nazirinin müavini ola bilərdim. Bunlar hamısı təbiidir. Açığı, Allah məni işdən çıxaran Ədliyyə nazirini əvəz edən Südabə Həsənovadan razı olsun. Yaxşı ki, o vaxt elə edib. Əgər məni işdən çıxarmasaydı, yəqin ki, hələ də orda idim. Məndən sonra, 1996-cı ildə ora gələn hələ də orada işləyir. İşdən çıxarılmasaydım, mən hələ də elə o kabinetdə və o işdə idim. İndi düşünürəm ki, nə yaxşı hər şey belə oldu. Rusların bir sözü var: “net xuda, bez dobra”, yəni şər deməsən, xeyir gəlməz. O sözə qüvvət.  

– Fevralın 9-da Azərbaycanda növbədənkənar parlament seçkiləri keçiriləcək. Deyirlər, tovuzlular sizin millət vəkili olmağınızı istəyirlər. Siz necə, deputat olmağı düşünürsünüz? 

– Onların müraciətindən əvvəl “Deputat olmaq istəyirsinizmi?” sualına “belə bir fikrim yoxdur” deyə cavab vermişdim. Bir də demişdim, bunun üçün iki şərt var. Görsəm ki, o şərtlərin ikisi də var, o zaman  razı olaram. Hələ vaxt var və mənim hansı qərarı verəcəyimi bilmək üçün o iki şərtlə tanış olmalısınız…

“Deputat olan şəxs “bəli, baş üstə” sözlərindən istifadə etməməlidir” 

– O şərtlər nədir? Ümumiyyətlə, sizcə, deputat nəyi bacarmalıdır və necə insan olmalıdır? 

– Birincisi, dünya təcrübəsində də belədir ki, deputatlar əksər hallarda hüquqşünaslar olur. Ona görə ki, parlament qanunvericilik orqanıdır. Deməli, hüquqünaslar çox olsa, daha yaxşı olar. İkincisi, parlamentin əsas funksiyalarından biri də büdcəyə nəzarət edib, onu təsdiqləməkdir. Deməli, orda iqtisadçılar da olmalıdır. Əgər effektli parlament istəyiriksə, bu iki kateqoriyaya aid şəxslər parlamentdə daha çox olmalıdır. Bu o demək deyil ki, hər hüquqşünas və ya iqtisadçı elə deputat ola bilər. Təbiidir ki, deputat intellektli, çox sərbəst, öz sözünü deməyi bacaran şəxslər olmalıdır. Həmişə “baş üstə”, “bəli” sözlərindən zəhləm gedib. Və çox gözəl olardı ki, deputat olan şəxs “baş üstə” sözünü ümumiyyətlə istifadə etməsin. Heç kim deyə bilməz ki, indiyədək mən kiməsə “baş üstə” demişəm. Mən Ədliyyə Nazirliyində –  işləyən dövrdə keçmiş Ədliyyə naziri var idi, Nəriman Yusifov,  bu yaxınlarda rəhmətə getdi, yaşı 90-ı keçmişdi. O məni nazirliyə dəvət edib şöbə müdiri qoydu. Artıq bir neçə gün idi işləyirdim, Nəriman Yusifov da uzun müddət Moksvada Kremldə işləmişdi. Nazirlə birbaşa telefon əlaqəsi vardı. Bir dəfə zəng gəldi, dedim bəli. Sonra mənə bir neçə tapşırıq verdi, mən də dedim “baş üstə”. Dərhal dedi, “dur, gəl bura”. Mən 3-cü, o isə 2-ci mərtəbədə otururdu. Düşdüm otağına, gənc oğlan idim. Dedi, bir müddətdir işləyirik, sənin işindən razıyam, xasiyyətin də xoşuma gəlir, amma bir də səndən “baş üstə” sözünü eşitsəm, daha səninlə işləməyəcəm. Təkcə mən yox, sənə birinci katib belə zəng etsə, ona da “baş üstə” desən, səninlə qurtardıq. Mən o zamandan “baş üstə” sözüylə qurtarmışam. Sonra müxtəlif nazirlərlə işlədim, o sözü bir daha işlətmədim. Nəsə tapşırıq verilirdi, deyirdim bir saata hazırdı…

Müsahibənin II hissəsi sabah, yanvarın 14-də məhz professorun doğum günündə yayımlanacaq. Bir çox maraqlı sualların cavabı növbəti hissədə dərc olunacaq.






Müsahibə, Vacib

Nəşr edilib: 2020/01/13 15:02

Baxış:954


XƏBƏR LENTİ

2020/02/26 0:28

2020/02/26 0:14

2020/02/25 16:07

2020/01/13 15:02

2020/02/25 15:57

2020/02/25 15:56

2020/02/25 15:49

2020/02/25 15:45

2020/02/25 15:36

2020/02/25 15:34

2020/02/25 15:30

2020/02/25 15:05

2020/02/25 14:16

2020/02/25 14:02

2020/02/25 13:45

2020/02/25 13:44

2020/02/25 12:50

2020/02/25 12:37

2020/02/25 12:30

2020/02/25 12:05

2020/02/25 11:56

2020/02/24 17:58

2020/02/24 17:21

2020/02/24 17:18

2020/02/24 17:08

2020/02/24 17:05

2020/02/24 16:25

2020/02/24 16:13

2020/02/24 16:10

2020/02/24 15:54

2020/02/24 15:35

2020/02/24 15:00

2020/02/24 14:44

2020/02/24 14:08

2020/02/24 13:58

2020/02/24 13:40

2020/02/24 13:37

2020/02/24 13:28

2020/02/24 13:10

2020/02/24 12:52

2020/02/24 12:15

2020/02/24 12:03

2020/02/24 11:20

2020/02/24 10:34

2020/02/24 10:19

2020/02/24 10:17

2020/02/24 10:14

2020/02/24 10:06

2020/02/24 10:00

2020/02/24 9:42

Почему Армения суетится на нахчыванском направлении?

Внешнюю политику каждого государства, как известно, определяет первое лицо. В Армении по известной причине это Никол Пашинян, который не перестает удивлять извержениями изобретательности. Презентованная им на Мюнхенской конференции безопасности теория превращения микро-революций в мини и макроформаты – это нечто из серии продуктов запутанного сознания. Не важно, что его словесный сумбур с ворохом вымышленных «фактов» запутал аудиторию. Важно, что он, как достойный представитель команды мыслителей, остался при своих убеждениях. Главным для них, как известно, является не то, что утверждает наука и история, а то, что они всучивают другим в безапелляционной манере. В попытке убедить публику в том, что первопричиной карабахского конфликта является непомерное желание местных армян самоопределиться, он сам же себя дезавуировал, признав, что сын его служит на стороне сепаратистов. В столь алогичном духе строится вся наперсточная дипломатия, которая переставляет с ног на голову очевидные, давно доказанные исторические истины. Но не в этом интрига, а в том, какой геополитический прок получает истеблишмент от переосмысления новых разворотов. Визит в Баку президента Турции Реджепа Эрдоган всерьез встревожил армянских политиков в контексте региональной проблематики, где Иреван, будучи пятым, да еще и поломанным колесом телеги, пытается выставить себя в роли ключевого звена. Они представляют реалии так, будто все в регионе крутится вокруг Армении, и в ее силах придать трендам динамику, или же и вовсе их заблокировать. Не вооруженным глазом видно, как на фоне обострения отношений между Россией и Турцией армянский истеблишмент одолевают нешуточные страхи. В Иреване больше всего боятся, что Баку и Анкара могут приступить к совместной операции по нейтрализации регионального фактора дестабилизации, в роли которого выступает армянский экспансионизм. Когда на сирийском театре военных действий произошел инцидент с подбитием турками российского военного самолета, на горизонте замаячил критический фон, и тогда в Иреване пережили ужас. Они осознают, что в случае безудержной эскалации с участием двух важных игроков буквально могут остаться под ногами. Армения не располагает геополитической массой, которая гарантировала бы ей безопасное существование. К тому же, в случае обострений в регионе вероятность вступления в игру Баку может обрести для Иревана  угрожающий характер. Ведь Азербайджан реально влияет на события и процессы. В 2015 году в самый разгар турецко-российского обострения Баку, как и подобает игроку с геополитическим весом, сыграл ключевую роль в нормализации обстановки. Слово президента Алиева было услышано в Анкаре и Москве, в результате чего обстановка вернулась в нормальные русла. Значение Баку доказало свою состоятельность.   На этом фоне никто и ничто не напомнило о существовании Армении, как о стране, способной повлиять на ход событий. Нет у этого государства потенциала субъектности, чтобы сформировать хотя бы вокруг себя нечто наподобие порядка. Гарантом существования страны является статус форпоста. На большее она не тянет. Не потому ли, что строго заточена на распространение пространства хаоса? Вполне возможно. И что тут обсуждать, коль страна загнала себя в черный двор региональной политики. Прошедшая недавно в Баку встреча высших военных чинов России и НАТО вновь показала значимость Азербайджана в разрешении сложных вопросов актуальной повестки. Вектор равноудаленности от мировых центров сил, которого придерживается Баку, ключевой элемент политики страны. Азербайджан безоговорочно принимают главные игроки глобального действа, и нет никаких оснований утверждать, что какая-либо сторона вынашивает планы использования Баку в геополитической многоходовке. Армения же, как была, так и остается черной дырой, этаким региональным  ничто, которую центровые игроки расценивают не иначе, как расходную данность. Бросовая особенность армянской субстантивности ни в ком не вызывает сомнений. Геополитический ширпотреб не может претендовать на сколь-нибудь значимую роль. Невзирая на это, Иреван продолжает искушать судьбу, испытывать терпение Азербайджана, проявляя больные пристрастия на нахчыванском направлении. В связи со вспышкой коронавирусав в регионе автономия неожиданно оказалась в трудной ситуации. Соседние Турция и Иран пересматривают   схемы перемещения людей, транспорта  и грузов в близости с Нахчываном. Этим не преминули воспользоваться армяне, которые не упускают возможности для раскрутки новых спекуляций по вопросу сложившихся границ. Видать сознание определенных армянских кругов съехало на периферию рассудка, раз в ход пошли фантазии относительно юрисдикции, дальнейшей судьбы азербайджанской автономии. Только больное воображение может утверждать, будто «срок пребывания Нахчывана в составе Азербайджана» подходит к концу». Намеки делаются на столетие российско-турецкого договора от 1921 года. Даже если допустить, что договор не будет пролонгирован, это ничего не поменяет. Как будет строить свое будущее Нахчыван, будет ли он дотироваться из центрального бюджета Азербайджана, или нет, решать Баку. Ни одна страна не в состоянии пересмотреть статус автономии, или же подвергнуть его сомнению. В случае проявления милитаристской истерии в южном направлении Армения получит такой удар, что мало не покажется. Автономия не только в состоянии преподать урок агрессору, но и способна расширить свои территории за счет исконных азербайджанских владений, которые сто лет назад отошли Армении ради создания искусственного образования пришлым хаям. Уж лучше не будить лиха и не рисковать тем, что перепало в виде подарка судьбы. Тофик Аббасов, аналитик

Решетки для Елены Шуваевой-Петросян

Война — это всегда горе, это гибель людей, сироты, инвалиды, это разрушенные дома. А еще это тяжелый, порой невосполнимый ущерб культурному наследию, в том числе и всемирному. Выступая на дебатах по Карабаху в Мюнхене, президент Азербайджана Ильхам Алиев напомнил: «…Все азербайджанцы в Нагорном Карабахе и нашем древнем городе Шуше подверглись этнической чистке. Затем все азербайджанцы подверглись этнической чистке в 7 районах. Армяне совершили геноцид против нашего народа, нашей культуры, разрушили наши мечети, кладбища, переименовали наши города. Они издали карту Нагорного Карабаха, состоящую из всех оккупированных в настоящее время территорий. После этого они утверждают, что мы должны согласиться со всеми этими реалиями». Фонд Гейдара Алиева совместно с МИД Азербайджана еще больше 10 лет назад подготовил и издал книгу «Война против Азербайджана: мишень — культурное наследие». Где строго документально, с доказательствами, фотографиями и спутниковыми снимками, рассказывается о ценнейших исторических памятниках, уничтоженных оккупантами. На захваченных азербайджанских землях разграблены музеи, картинные галереи, школы… И это еще не все. Захваченные Арменией в Карабахе города и села стали еще и ареной мародерства. А вот один из его эпизодов заслуживает особого рассказа. Есть в армянской политической тусовке такой персонаж —Елена Шуваева, она же, в зависимости от ситуации, Елена Шуваева-Петросян, член союза писателей Армении и руководитель пресс-службы Российского центра науки и культуры в Иреване. И вот эта дама описывает свой визит в оккупированную азербайджанскую Шушу, которую называет на армянский лад — «Шуши». Где ее, в числе прочего, поразили и старинные, узорные кованые решетки на окнах домов: «Дома в Шуши украшены кованными решетками, которые местные жители называют «панджарой» (а на грузинском «панджара» — окно). Красивые витые решетки. Не залюбоваться ими невозможно. У нас с Арамом случился приступ  «панджаромании». Мы ходили от окна к окну и подолгу завороженно стояли. Тогда я озвучила крамольную мысль: «Ох, как бы я хотела иметь такую решетку!»» Вообще-то «панджара» — это «окно» не только на грузинском, но и на азербайджанском языке. А вот на армянском «окно» — это «патухани». Но госпожу Шуваеву такая неудобная лингвистика не интересует. Тем более она не задумалась, что такие кованые решетки — это как раз традиционный элемент азербайджанской архитектуры. Но самое примечательное, вернее, самое отвратительное — в другом. Когда мадам Шуваева-Петросян покидает Шушу, в багажнике автомобиля уже находятся заботливо укутанные две «панджары». Милый сувенир из разрушенного города. А еще — вещественное доказательство, что занималась Елена Шуваева-Петросян в оккупированной азербайджанской Шуше очевидным и неприкрытым мародерством. Наверное, можно было бы если и не оправдать, то по крайней мере объяснить, если бы таким мародерством, да еще по горячим следам захвата города, занимались бы солдаты чего-то вроде «штрафных батальонов», мобилизованные в армию уголовники и прочая такого же пошиба публика. Но здесь, во-первых, все происходит не по горячим следам оккупации Шуши. А во-вторых, занимается этим дама, которая по ту сторону линии фронта считается уважаемой, культурной и интеллигентной. За такое в цивилизованном обществе Елене Шуваевой-Петросян, без сомнения, пришлось бы смотреть на мир сквозь совсем другие и далеко не такие красивые решетки. Но это в цивилизованном обществе. А вот по ту сторону линии фронта, причем не только в самом «форпосте», но и со стороны его хозяев, Шуваева-Петросян остается вполне себе «рукопожатной» персоной. Российский центр науки и культуры по-прежнему держит эту даму, занимавшуюся мародерством, на должности своего пресс-секретаря. Российско-армянский университет приглашает ее на роль модератора круглого стола, посвященного Грибоедову. Она даже ведет в Иреване «Диктант Победы». И что же —организаторы всех этих акций — а это уже представители не только и не столько Армении, сколько России — просто не в курсе, с кем имеют дело? Они не читали ее «карабахских» дневников, всеми мыслимыми и немыслимыми способами растиражированных в Армении? Или…считают, что все нормально? И что можно смотреть на мир через ворованную «панджара» чужого дома, который его законные хозяева когда-то построили, жили в нем, а теперь они в лучшем случае изгнаны, в худшем — убиты, и все это — только потому, что родились азербайджанцами, а их земля приглянулась армянам? И да, можно ли рассчитывать на успех переговоров с такой страной, как Армения, и с таким посредником, как Россия?  Нурани, политический обозреватель 

Идлиб: как Путин угодил в сирийский капкан

Ситуация в Сирии — в состоянии «обратного отсчета». Президент Турции Реджеп Тайип Эрдоган заявил, что «операция в Идлибе может начаться в любой момент». Он добавил, что «Турция не оставит Идлиб режиму Асада и его сторонникам", и теперь «у режима остались считанные дни на то, чтобы прекратить свою агрессию в Идлибе и отступить к территориям, определенным в сочинском соглашении. Это - наше последнее предупреждение». И еще дал понять, что заручился поддержкой США. Эрдоган не блефует — США действительно объявили о поддержке своего союзника — Турции — в Сирии, возложив ответственность за обострение ситуации на Россию и режим Асада. В Москве в явной растерянности. Пресс-секретарь президента РФ Дмитрий Песков назвал операцию турецких войск «худшим сценарием». Глава МИД Сергей Лавров уже заговорил о том, что Сирия, дескать, проводит силовую операцию на своей территории, на что имеет полное право. Но, во-первых, за Сергеем Викторовичем не замечалось такого уважения к границам и суверенитету, когда речь шла об Азербайджане, Грузии или Украине. А во-вторых, в данном случае надо бы держать в голове не только границы, но и сочинские соглашения, подписанные, кстати говоря, и Россией. Но вот что примечательно. Если в Турции прямо обещают масштабную военную операцию, а бронетехника движется к Идлибу едва ли не в прямом эфире, то Москва воздерживается от конкретики, какие именно шаги последуют за ее столь грозными заявлениями. И честно говоря, за этой паузой проглядывает растерянность. События в Сирии явно пошли не по тому сценарию, который рисовала для себя Москва, и теперь в первопрестольной заново анализируют ситуацию и ищут варианты. В самом деле, вначале все вроде бы шло как надо. Башар Асад при поддержке РФ продолжал «зачистку» Идлиба, Турция призывала остановиться, перебрасывала, правда, на север Сирии войска и бронетехнику, но сирийские части постепенно продвигались вперед, так что в Москве не сомневались: Турция «сдалась», разве что не признает этого публично. Но теперь Эрдоган дает понять, что настоящая «силовая разборка» с Турцией еще и не начиналась.  И если Асад не отступит, то Анкара обрушит на него всю свою военную мощь. Для Москвы это тяжелый стратегический просчет. Сирия — это как раз тот конфликт, где значение имеет не общая военная мощь, не наличие (или отсутствие) ядерного оружия или авианесущих крейсеров, а именно готовность бросить на поле боя серьезные ресурсы. А в Кремле, как показывает практика, банально недооценили решимость Анкары защищать свои интересы на сирийском поле. Вряд ли это было так уж неожиданно. Для Турции Сирия — это «задний двор». А спектр угроз вовсе не ограничивается риском, что в страну в дополнение к трем с половиной миллионам сирийцев хлынут новые беженцы. Официальный Дамаск открыто поддерживает террористов РКК. Более того, в те же дни в эфире «Вестей», где «несогласованного» мнения не появляется в принципе, замелькал Виктор Надеин-Раевский, старший научный сотрудник ИМЭМО им. Е.М. Примакова РАН, директор Института политических и социальных исследований Черноморско-Каспийского региона, который принялся рассуждать, будто бы «турки решили воспользоваться слабостью Сирии, чтобы отхватить еще один кусок турецкой территории». По версии идейного наследника Примакова, «первый кусок они отхватили в тридцать девятом году, создав так называемое Государство Хатай, в которое нагнали 65 тысяч турок, и на референдуме они проголосовали за присоединение к Турции. Теперь это не Александретта, а Искендерун, ну, знаем военную базу «Инджирлик»» и т.п. Можно, конечно, напомнить эксперту, что база «Инджирлик» находится не в Искендеруне, а в Адане, которая никогда не входила в состав вилайета Хатай. И что в 1939 году такого государства, как Сирия, еще не существовало, а была французская колония, созданная по соглашению Сайкса-Пико на территориях, ранее входивших в Османскую Империю. Но сегодня режим Башара Асада предъявляет на Хатай территориальные претензии, именно в небе над Хатаем турецкие ВВС сбивают российский бомбардировщик, и после словоизлияний Надеина-Раевского уже не получится не спросить: это частное мнение или «месседж»? Россия готова поддержать сирийские претензии на турецкую территорию? Эти претензии охватывают только Хатай или заодно в Кремле решили «прихватизировать» еще и Адану, где расположена и база «Инджирлик», и Джейханский терминал? На Адану, кстати, уже давно существуют армянские претензии, и не было ли спешное и карикатурное признание режимом Башара Асада «геноцида армян» частью этой «мышиной возни»? И это не те вопросы, от которых можно просто отмахнуться. Тем более этого не станут делать в военных штабах. Другой вопрос, готовы ли в России выдержать ту стратегию, на которую «замахнулись». Продолжать оказывать Асаду поддержку в прежнем объеме — слишком рискованно. Теперь это грозит полномасштабным столкновением с Турцией, в которое к тому же могут втянуться и ее союзники по НАТО. В переводе — политические осложнения, все новые и новые ресурсы, которые придется «бросать в топку», наконец, «груз 200» и вопросы, «что мы вообще забыли в этой Сирии» и «за что там умирают наши ребята». Можно, конечно, попытаться открыть «дипломатический торг» и попытаться вновь договориться с Анкарой. Но, во-первых, теперь Москве придется вести переговоры не с лучших позиций. А во-вторых, найти подходящий предмет для торга, точнее, поле для уступок. А это может оказаться не только Ливия, но и Южный Кавказ. Особенно на фоне признания Асадом «геноцида армян» и намеков России на Адану. И самое главное, очевидно, что время, когда Москва могла выйти из сирийской ловушки без потерь для себя, уже безнадежно упущено. Нурани, политический обозреватель