Rauf Arifoğlu: “Siyasi mühit o qədər pisdir ki, istəyirəm oraya bir düzən verim” – MÜSAHİBƏ

“Yeni Müsavat” qəzetinin baş redaktoru Rauf Arifoğlunun APA-ya müsahibəsi

– “Yeni Müsavat” qəzetinin təsis olunmasının 30 illiyi tamam olur. Sizcə, bu illər ərzində oxucuların qəzetə marağı hansı templə inkişaf edib?

– Oxucuların adından danışmaq doğru olmazdı, amma bu 30 il ərzində mövcudluğumuz davam edibsə, bunun əsas səbəbi elə oxucu marağı, oxucu diqqətinin var olmasıdır. Müxtəlif periodlarda oxucular tərəfindən təpkilər müxtəlif olub. Elə periodlarımız olub ki, oxucu marağı zəifləyib. Məsələn, 1993-1997-ci illərdə oxucu marağı nisbətən zəifləmişdi, ancaq 1997-ci ildən bu günə qədər olan dövrdə mən oxuculardan şikayətçi deyiləm.

 – 1993-1997-ci illərdə oxucu marağının zəifləməyinin səbəbi nə idi?

– Səbəb senzura idi. Eyni zamanda qəzet və media bazarına düzgün yanaşa bilməməyimiz də başqa bir səbəb idi. Çünki şərtlərimiz ağır idi. Üçüncü səbəbsə maliyyə imkanlarımızın çox qısıtlı olmasıydı. Amma 1997-ci ilin sentyabr ayından sonra radikal dəyişikliklər etdik; qəzetin formatını dəyişdik, ideoloji-siyasi qəzetdən ictimai-siyasi qəzet konseptinə keçdik. O vaxtdan bəri Azərbaycanın print-media bazarında liderik. Hazırda isə print-media vahidini elektron media vahidlərinə çevirə bildiyimiz üçün tirajımız daha yüksək nöqtəni göstərir. Çünki əvvəllər əlimizdə yalnız bir qəzet və on minlərlə ölçülən tirajımız var idisə, indi həmin qəzetin üzərində bir neçə elektron media qurmuşuq və media qrup yaratmışıq, əhatə dairəmiz kifayət qədər genişlənib.

– Yeni çıxan dövrlərdə qəzetin tirajı 15-20 mini əhatə edirdi. Təbii ki, buna o dövrkü gərgin ictimai-siyasi mühit də təsir edirdi. Lakin indi qəzetin tirajı 4-5 min səviyyəsindədir. Bunun kökündə təkcə print-medianın elektron mediaya uduzması dayanır, yoxsa başqa səbəblər də var?

– Səbəb budur ki, artıq dünyada, xüsusi ilə Azərbaycanda print-media çökməkdədir. Yalnız print-media kimi qalsaydıq, mən redaksiyada heç beş-altı adam da saxlaya bilməzdim, ümumiyyətlə, “Yeni Müsavat”ın yaşaması belə mümkün olmazdı. Biz istehsalçı olaraq, qəzetə diqqəti azaltmamışıq, sadəcə, oxucu artıq xəbəri telefondan oxuyur. Burada bizim edə biləcəyimiz bir şey yoxdur. Artıq evlərdə və ofislərdə televizorlar saatlarla söndürülmüş vəziyyətdə qalır, hər kəs xəbəri hər dəqiqə telefonundan alır. Bu durumu vaxtında sezdik və qəzetlər içərisində ilk olaraq biz bu prosesə adaptə olduq. Biz uğurlu adaptasiya prosesini həyata keçirə bildik deyə, bu gün yaşayır və mövcud olmağa davam edirik.

– “Yeni Müsavat” fəaliyyətə başlayanda müxalifət qəzeti statusunda idi. İndi də həmin status qalırmı?

– Mərhələlərə bölsək, ilk vaxtlar ideoloji-siyasi qəzet statusunda idik. Səbəb də o idi ki, biz Azərbaycana müsavatçılıq ideologiyasını gətirmək istəyirdik, Müsavatın qayıdış prosesinə flaqmanlıq edirdik. Daha sonra ictimai-siyasi qəzet olduq. Həmin periodda biz müxalifət düşərgəsində əsas komponent olan Müsavat Partiyasının yanındaydıq, onunla bərabər hərəkət edir, onun maraq və mövqelərindən, informasiya siyasətindən çıxış edirdik. Daha sonra isə biz müstəqilləşdik, depolitizasiya konsepsiyası əsasında xəbər qəzeti statusuna keçdik. Hazırda bizim media qrupunun həyata keçirdiyi informasiya siyasəti tamamilə fərqlidir; siyasi düşərgələrin və siyasi liderlərin maraqları ilə deyil, media qrupumuzun və kollektivimizin maraqlarından çıxış edirik.

– Yəni “Yeni Müsavat”a daha müxalifət qəzeti demək olmaz?

– Tənqidçi mövqedə olan media quruluşu demək olar.

– Sizin şəxsi nüfuzunuzun hər zaman “Yeni Müsavat”ın vəziyyətinə həlledici təsiri olub. Bilmək istərdim ki, 2015-cı ildə Müsavat Partiyasından çıxmağınız, daha sonra müəyyən mövqelər sərgiləməyiniz qəzetin tirajına təsir göstəribmi?

– Siz sualları “Yeni Müsavat” qəzetinin üzərində fokuslanmağa çalışsanız da, mən məcburən media qrupunun təsisçisi kimi, cəm halında cavab verirəm. Əgər “Yeni Müsavat” qəzetini bu media qrupundan ayırsaq, o qəzet bir ay sonra çapını dayandırar, çünki tək qəzet olaraq “Yeni Müsavat”ın öz xərclərini ödəmək imkanı yoxdur. Amma bütöv media qrupu olaraq baxanda, az da olsa, gəlirlə işləyirik. Bayaq da dedim, daha detallı izah edirəm; biz “Yeni Müsavat”ın üzərində analoqu olmayan bir sistem qurduq. Print-media ilə saytların birgə-sinxron fəaliyyəti və xəbərləşmədə paslaşma sistemini yaratdıq. Qəzetimiz bazisdir; hər şey onun üzərində inşa olunub; media qrupdakı bütün informasiya vasitələrinin mühərriki “Yeni Müsavat” qəzetidir; lakin onun özünün fiziki tirajı istehsal etdiyi xəbərlərin tirajından 10 dəfələrlə azdır. “Yeni Müsavat” xəbər, məqalə istehsal edir, biz onları yayın aqreqatı olan musavat.com saytı üzərindən daha yüksək tirajla yayırıq… Bütöv şəkildə götürəndə, mən partiyadan ayrılandan sonra qəzetin istehsal etdiyi xəbər və yazıların əhatə dairəsi və tirajı artıb, üstəlik bizim həm azərbaycandilli, həm də rusdilli resurslarımız güclənib. Ən önəmlisi, “Youtube”, “Facebook” platformalarında onlayn yayın sistemi qurmuşuq. Bunlar hamısı həmin depolitizasiya konsepsiyasına keçid nəticəsində mümkün oldu. Politik ortamda və hansısa siyasi düşərgəyə bağlı halda bunu edə bilməzdik. Ona görə də durumu dəyərləndirdik və düşərgələrə qarşı məsafə qoyduq, nəticədə qloballaşan informasiya sistemində öz seqmentimizi yaratdıq. Razılaşın ki, bunu bircə print-media ilə, yəni qəzetlə həyata keçirmək qeyri-mümkün idi. Çünki qəzetin hazırladığı xəbəri kənara ötürmək üçün onun özünü kənara daşımaq lazımdır. Məsələn, “Yeni Müsavat” qəzetinin xəbərini ölkə xaricinə yaymaq üçün bir zamanlar onun özünü fiziki olaraq ölkə xaricinə nəql etdirirdik. Amma indi nə edirik? Xəbər “Yeni Müsavat”ındır, amma biz artıq çağa, texnoloji inkişafa uyğunlaşmışıq, həmin xəbərləri qəzetin elektron versiyası vasitəsi ilə yayırıq. Artıq “Yeni Müsavat”ın xəbərini soydaşlarımız Almaniyada, İtaliyada, Moskvada, İstanbulda anındaca oxuyurlar. Xəbər istehsalçısı “Yeni Müsavat”dır, ötürücüsü isə başqa vasitələrdir. Biz bu yeniliyi qəzetin üzərinə montaj edə bildik, başqa qəzetlər bunu bacarmadılar deyə, sıradan çıxdılar.

– Belə çıxır gələcəkdə bu şərtlər daha da dərinləşsə, print-mediadan tamamilə imtina edə bilərsiniz?

– Menecer olaraq, əslində, mən “Yeni Müsavat” adlı bir qəzetdən çoxdan imtina etməli idim. Çünki dediyim kimi, şərtlər dəyişib. Ancaq “Yeni Müsavat” tarixdir, ənənədir, onu dayandırmaq ən azı bu baxımdan yolverilməzdir. Bir də ki Həsən bəy Zərdabinin məmləkətində qəzetlər qalmalı, print-media davam etməlidir. Ona görə də biz redaksiya olaraq, bu fədakarlığı davam etdirəcəyik. Həm də bayaq da dediyim kimi, biz media qrupumuzun mexanizmini “Yeni Müsavat”ın üzərində qurmuşuq. Məsələn, hər səhər bizdə planlaşma olur və bu, “Yeni Müsavat” qəzetinin planlaşmasıdır, saytın deyil. Və hər sabah biz digər media quruluşlarından fərqli olaraq Azərbaycan informasiya məkanına 150 min işarəlik materialla giririk. Digər saytlar əgər 5-6 xəbərlə günə başlayırsa, biz hazırladığımız qəzeti bir saatın içində elektron versiyaya çevirib oxucuya təqdim edirik.

– Əməkdaşlarınızla münasibətiniz necədir?

– Məncə bunu onlardan soruşsanız yaxşı olar.

– Qəzetdə tətbiq etdiyiniz hər hansı prinsiplər, daxili senzura varmı?

– Yaradıcılıqla bağlı deyirsinizsə, daxili senzura var və bu bizi incidir, əzir, yaradıcılıq eqomuzu içəridən gəmirir. Bəzən adi bir xəbəri də hüquqşünasımızla məsləhətləşib, sonra veririk. Yəni narahatlığımız var və bu Azərbaycandakı mətbu mühitə aid neqativlərdən biridir. Özünüsenzura günün ən mühüm tələblərindən birinə çevrilib.

– Bunun qarşısını necə almaq olar?

– Bunun qarşısını almaq üçün dövlət özünün informasiya siyasətinə yenidən baxmalıdır. Biz bəzən hansısa vəzifəli məmurla bağlı xəbəri yaymağa qorxuruq, çəkinirik. Baxmayaraq ki, həmin xəbər artıq sosial mediada trendə çevrilir, “Youtube”də tiraj yığır və bəzən milyonlarla oxuyan-baxan olur. Lakin biz media qrupumuza zərər verər deyə, çəkinirik və milyonluq xəbəri səhifələrimizə qoymuruq. Belə bir durum bizi və digər media nümunələrini sözün bütün mənalarında kiçildir. Hesab edirəm ki, informasiya siyasətinə aid bu durum aradan qaldırılmalıdır. Azərbaycanda fəaliyyət göstərən, ənənəsi olan, vətənə, millətə, dövlətə bağlı media quruluşlarına daha geniş imkanlar verilməlidir. Əks halda, sosial media bizim əlimizdən oxucunu, dinləyicini, seyrçini alır. Azərbaycan mediasından tənqidi rakursu yığışdırmaq olmaz. Tam tərsinə, Avropa malına çevrilmiş tənqidi yenidən transfer etməyə ehtiyac var. Heydər Əliyevin dövründə olduğu kimi, canlı yayın konsepsiyası ilə ictimai-siyasi müzakirələrə başlamaq lazımdır. Narazı elektorata, yəni narazı Azərbaycan vətəndaşına xitab edən ictimai fiqurların, rəy və siyasi liderlərin efirdə görünməsini təmin etmək zəruridir. Onlar niyə getsin Avropadan yayım yapan “Youtube” platformalarında, “Facebook”da fikirlərini ifadə etsinlər? Biz nə üçünük? Sosial mediada hazırda bir xəbər anarxiyası var, sistemsizlik, cəzasızlıq, söyüş-təhqir mühiti hökm sürür. Və bu mühit hər gün daha çox Azərbaycan ictimai rəyinə otuzdurulur… Bu dediklərim edilməyəcəyi təqdirdə kənar platformalar Azərbaycanın ictimai rəyini getdikcə daha çox yönləndirəcək. İnformasiya sahəsi də eyni ilə vətənin ərazisi kimidir. Bizim quru, dəniz, hava sərhədlərimiz olduğu kimi, informasiya sərhədimiz də var. Bu gün bizim informasiya sərhədlərimiz yanlış informasiya siyasəti nəticəsində təcavüzə məruz qalır və millətimiz auditoriya olaraq, “əsir’’ götürülür; axşamlar azərbaycanlıların siyasətlə maraqlanan kəsiminin hamısının diqqəti xaricdən yayılan verilişlərə yönəlir. Onların da əksəriyyətinin səviyyə və sferaları yüksək deyil; çoxu söyüşlə başlayır, söyə-söyə də saatlarla davam edir… Hansı ki, özümüzün keyfiyyətli televiziyalarımız var, jurnalistlərimiz var, onları gücləndirmək, maraqlı etmək lazımdır ki, tamaşaçı türk seriallarından tutmuş, Avropadakı siyasi seriallara qədər, kənar məhsullara az baxsın. Düzdür, AzTV və İctimai Televiziyada ciddi dəyişikliklər baş verib, REAL TV xəbər televiziyası konsepsiyasını Azərbaycana gətirib… Amma yenə də bunlar azdır. Özünüsenzuraya səbəb olan bütün faktorlar qeyd-şərtsiz aradan qaldırılmalıdır.

– Sizə tez-tez təzyiqlər olur?

– Mənə təzyiqlər olur’’, demək düz olmaz. Mən olanları təzyiq saymıram. Amma istənilən halda məni narahat edən məqamlar çoxdur.

– “Yeni Müsavat” haqqında bəzən dindar kəsimə daha çox yer ayırması barədə iddialar səslənir. Bu iddialar barədə nə deyə bilərsiniz?

– Sizcə elədirmi? …Mən dindar kəsimə xitab eləmirəm, sekulyar seqmentə daha çox xitab edirəm. Özüm inanclıyam, amma iman da, inanc da insanın ürəyində, içində yaşamalıdır. İnancın, imanın ideologiya, partiya olmasının və hakimiyyətə gəlməsinin qəti əleyhinəyəm.

– Dini şəxsiyyətlərdən kimi özünüzə örnək sayırsınız?

– Mən ölümlü bəndələrdən özümə örnək seçməməyi öyrənmişəm. Amma İslam peyğəmbərini özümə örnək götürürəm. Hər bir çətinlikdə Allaha xitab eləmişəm, ona görə də sınmadan, əyilmədən, bütün proseslərdən çıxa bilmişəm.

– Mütaliəyə vaxtınız olur?

– Kitabları oxumağa başlayıram, amma bitirə bilmirəm (gülür).

– Sonuncu dəfə hansı kitabı oxuyub yarımçıq qoymusunuz?

– Noah Yuval Hararinin “Homo Deus” kitabını oxumağa başladım, çox maraqlı, içində yeni baxışlar, yeni sistemlər olan kitabdır, maşınımda gəzdirirəm, bir-iki vərəq oxuyuram, son vaxtlar isə ümumiyyətlə üzünü aça bilmirəm.

– Bədii ədəbiyyat necə, oxuyursunuz?

– Bədii əsərləri son vaxtlar azaltmışam, oxuya bilmirəm. Bir neçə ildir ki, saytlar və onlardakı fəaliyyətimə görə mütaliəyə vaxt qalmır. Gün ərzində 17-18 saat telefonda saytları izləyirəm.

– Özünüzün xəbər yazıb redaksiyaya göndərdiyiniz hallar çox olub?

– Bəli, çox olub. Bəzən hansısa tədbirdə müxbirlərim olmur, o zaman həmkarlarımın, media patronlarının yanındaca çəkinmədən xəbər yazır, şəkil çəkib ötürürəm və bunu özümə şərəf bilirəm. Düzdür, bəzi dostlarım məni qınayır ki, niyə belə edirsən? Ancaq məncə jurnalist əməyi çox şərəfli əməkdir, mən də özümü reportyor-jurnalist sayıram və düşünürəm ki, məndə heç də pis alınmır.

– Özünüzü daha çox siyasətçi hesab edirsiniz, yoxsa jurnalist?

– Hər hansı ölkədə media qrupunun rəhbəri olmaq istənilən halda siyasi postdur.

– Mir Şahindən müsahibə götürəndə demişdi ki, jurnalistikasız yaşaya bilməz, həyatının amalı jurnalistikadır. Sizdə də bu cürdür?

– Jurnalistikasız bir gün də yaşaya bilmərəm.

– Amma içinizdə deyəsən yenidən siyasətə qayıtmaq havası da var

– Siyasi mühit o qədər pisdir ki, bəzən istəyirəm oraya bir düzən verim. Mənim siyasətdə qoyub gəldiyim dostlarım o vaxt necə qoymuşamsa, elə orda da qalıblar. Manevr edə bilmirlər. Doğru-dürüst qərar verə bilmirlər. Son 30 ildə öz ətraflarını da bədbəxt ediblər, özlərini də, ölkəni də.

– Bayaq yeni mediaya keçiddən danışdınız. Bunu da uğurla həyata keçirmisiniz. Bəs Sizcə müasir siyasətçi, müxalif siyasətçi necə olmalıdır, siyasətə qayıtsanız nələri dəyişərdiniz?

– Hamı deyir iqtidardan başlamaq lazımdır, qəti şəkildə elə deyil. Gəlin, birinci müxalifət düşərgəsindən başlayaq. Müxalifət münasibətlərin yenilənməsində maraqlı olmalıdır. Azərbaycan müxalifətinin öndə gələn aparıcı liderləri və təşkilatları Azərbaycan hakimiyyətini və prezidentini qəbul etmirlər. “Prezident” deyə xitab etmirlər və gözləyirlər ki, onların qəbul etmədikləri və xitab etmədikləri prezident onları tanısın, bu da mümkün deyil. Bu 1993-cü ildən qalma ənənədir. Səhv düşüncə idi və böyük itkilərlə nəticələndi. Prezident Heydər Əliyevi hakimiyyətə dəvət edib, sonra onu tək qoydular, vəzifələrini dondurdular və dedilər ki, biz səni tanımırıq. Halbuki özləri çağırmışdılar ki, gəl ölkəni xilas elə. 1995-ci il mart hərbi qiyamından sonra ölkənin xilas prosesi yekunlaşdı. Amma AXC-Müsavat iqtidarının əsas simaları kənara çəkildi və Heydər Əliyevi ilk gündən tək qoydular. O da yaxın zamanlara qədər Azərbaycanda problemə çevrilmiş bəzi kadrlarla işləmək məcburiyyətində qaldı.

– Hamı deyəndə ki, Siz də onların içində deyildinizmi?

– Mən son 30 ildə “Yeni Müsavat” qəzetinin baş redaktorluğundan başqa vəzifə daşımamışam.

– Siz həm də partiyada məsul vəzifədə idiniz.

– Partiyada, Azərbaycan Xalq Cəbhəsində yüksək siyasi mövqelərim olub. Lakin həmin təşkilatlara yön verən deyildim. Yön verənlər böyük səhvlər etdilər və o səhvlər indiyə kimi davam edir.

– Siz deyirsiniz ki, iqtidar-müxalifət münasibətləri ən azı Türkiyədəki kimi olmalıdır?

– Əlbəttə. Müxalifət nifrəti, kini buraxmalıdır. Elə rakurs yaradıblar ki, hər hansı ziyalı gedib hakimiyyət nümayəndəsi ilə görüşəndə, haqqı olan mükafatı dövlətdən alanda onu topa tuturlar, gözdən salırlar.

– Elə Sizin özünüzü…

– Mən heç… Mənim siyasi immun sistemim çox gəlişib, narahat deyiləm. Amma insanları linç edir, mənəvi terrora məruz qoyurlar. Öz ölkənin iqtidarı ilə görüşmək qüsurdursa, elə müxalifətlə görüşmək də qüsurdur. Sən bu ölkədə müxalifət olmağı qəbul etmisənsə, deməli, dövlətin bir parçası olmağı qəbul etmisən. Lütfən bu dövlətin parçası olaraq öz mandatın istiqamətində hərəkət elə, nifrət dili yayma, kin qusma, insanları nifrətə səsləmə, onları yanlış yönləndirmə. Siyasət istənilən halda hakimiyyətə gəlmək üçün vasitədir və o vasitəni düzgün istifadə etmək lazımdır. “Bizimkilər’’ siyasi mövqeyi o həddə gətiriblər ki, sanki əqidə də, din də, iman da, milli kimlik də odur…

Müxalif düşərgədə çox fədakar, təmiz kadrlar var ki, sadəcə durduqları yer və arxasınca getdikləri liderləri yanlışdır. O baxımdan, hər zaman mənim qəlbimdən belə bir istək keçir ki, o cür kadrları, kütləvi səhnələrin rejissoru olmuş, savaşlarda iştirak etmiş, həm siyasi, həm də hərbi səhnələrin yaradıcısı olmuş insanları doğru yönəltmək, onları bir yerə toplayıb dövlətin strateji bir parçasına-normal müxalifətə çevirmək yaxşı olardı.

– O zaman 2020-ci ildə keçiriləcək parlament seçkilərində iştirak etməyiniz gözlənilir?

– Mənim ürəyimdən keçir, ancaq hər ürəyindən keçəni də həyata keçirmək mümkün olmur.

– Qəzetdə ədəbiyyat materialları niyə verilmir? Türkiyənin bir çox qəzetləri ədəbiyyat əlavələri buraxırlar. Eyni şeyi “Yeni Müsavat” qəzeti də edə bilməzmi?

– Biz bunu hamıdan əvvəl eləmişik. “Dünya” adında ədəbiyyat jurnalı buraxırdıq. Bu mənim arzum idi.

– İndi niyə buraxmırsınız?

– Çünki xitab elədiyimiz auditoriya bunu istəmir. Yeni auditoriya qurmaq üçün də həm zaman, həm vəsait, həm də işçi lazımdır. Bizim isə buna imkanımız yoxdur. “Yeni Müsavat” Media Qrupu hələ düzə çıxmayıb. Biz həmişə ekstremal vəziyyətdə fəaliyyət göstərmişik, 1989-cu ildən indiyə qədər belədir. Bizim yaratdığımız elektron TV-lər belə prosesin içində yaranıb. Heç bir əlavə vəsait qoymadan, kənardan işçi belə cəlb etmədən öz potensialımız hesabına bunları həyata keçirmişik… Gələcəkdə ədəbiyyat əlavəsi qurmaq mənim arzularımdan biridir, həm jurnal, həm də yaxşı bir ədəbiyyat saytı yaratmaq istəyirəm.

– Bir vaxtlar qəzetiniz ətrafında xeyli köşə yazarı cəmlənmişdi. Son illər sanki qəzetdə köşə yazarları azalıb, eyni zamanda onları izləyən oxucular da yoxdur.

– Doğru buyurursunuz. Son sözü əlahəzrət oxucu deyir. Biz gördük ki, köşə yazısında olan tiraj hər hansı agentlikdən aldığımız xəbərdə olan tiraj qədər belə özünü doğrultmur. Buna görə də həm menecer, həm də oxucu seçimi olaraq köşə yazarlarına diqqəti azaltdıq, xəbər saytı sisteminə keçdik və bu özünü doğrultdu.

– Amma Türkiyədə bu ənənə qalır və uğurla irəliləyir.

– Doğrudur, Türkiyədə köşə yazarları ən bahalı yazarlardır. Onların yazıları da yüz minlərlə oxunur. Bu, Türkiyə oxucusunun seçimidir. Halbuki türk köşə yazarları hadisəyə olduqca bəsit, sadə yanaşırlar. Bəlkə də onlara marağın səbəbi budur. Ancaq mən etiraf edim ki, bizim köşə yazarları türk köşə yazarlarından məzmunlu, həm də bədii yazırlar. Çünki bizim köşə yazarları həm türk, həm rus jurnalistika məktəblərindən bəhrələniblər.

– Gələcəkdə “Yeni Müsavat”ı TV-yə çevirmək perspektivi varmı?

– Bəli, var, efir məkanında iddialıyıq. Biz artıq efirə çıxmışıq və internet televiziyasını gəlişdirməyə çalışırıq. Artıq qlobal TV dövrü keçib. İnternet televiziyalar gələcək baxımdan daha əlverişlidir və hələ ki, bu istiqamətdə çalışırıq.

Mirmehdi Ağaoğlu
Apa.az

Müsahibə, Vacib

Nəşr edilib: 2019/11/06 21:05

Baxış:1285


XƏBƏR LENTİ

2020/06/03 21:05

2020/06/03 21:03

2020/06/03 21:02

2019/11/06 21:05

2020/06/03 20:21

2020/06/03 20:12

2020/06/03 18:55

2020/06/03 18:49

2020/06/03 18:26

2020/06/03 18:25

2020/06/03 18:24

2020/06/03 16:55

2020/06/03 16:16

2020/06/03 16:10

2020/06/03 16:03

2020/06/03 14:56

2020/06/03 14:50

2020/06/03 14:43

2020/06/03 14:33

2020/06/03 14:14

2020/06/03 14:13

2020/06/03 14:05

2020/06/03 12:59

2020/06/03 12:47

2020/06/03 12:29

2020/06/03 12:26

2020/06/03 12:15

2020/06/03 11:11

2020/06/03 10:55

2020/06/03 10:44

2020/06/03 10:30

2020/06/03 10:18

2020/06/03 10:04

2020/06/02 18:06

2020/06/02 17:59

2020/06/02 17:40

2020/06/02 17:38

2020/06/02 17:37

2020/06/02 17:31

2020/06/02 17:27

2020/06/02 16:44

2020/06/02 16:43

2020/06/02 16:41

2020/06/02 15:12

2020/06/02 15:04

2020/06/02 14:32

2020/06/02 14:00

2020/06/02 13:01

2020/06/02 12:47

2020/06/02 12:31

Американский бунт, бессмысленный и беспощадный

В 1972 году в СССР увидела свет книга Б. Стрельникова и И. Шатуновского «Америка справа и слева», написанная «по следам» знаменитой «Одноэтажной Америки» Ильфа и Петрова. Где, в числе прочего, был и такой отрывок: «Мы были в Нью-Йорке, когда стало известно о расстреле оккупантами вьетнамских крестьян в деревне Сонгми. В вагоне нью-йоркской подземки мы видели американца, наверное, только что купившего газету. Он развернул ее и оторопел. Растерянно он переводил взгляд от портретов экипажа «Аполлона-12» к портрету лейтенанта Колли (Келли — Minval.az). Триумф и несмываемый позор. И то и другое — Америка». Вот и на сей раз на страницах СМИ репортажи о старте космического «Дракона» Илона Маска соседствуют с «горячей картинкой» из американских же городов — с полицейскими автомобилями, «наезжающими» на толпу, с пылающими зданиями полицейских участков и кадрами откровенного грабежа магазинов. Можно, конечно, восстановить хронологию событий. 25 мая житель Миннеаполиса, темнокожий Джордж Флойд расплатился в магазине, как показалось продавцу, поддельной купюрой — а это в США более чем серьезное преступление. Продавец вызвал полицию, к тому же ему показалось, что Флойд был нетрезв. В сети уже есть видеокадры, из которых следует, что Флойд сопротивлялся «копам», когда его пытались усадить в полицейский автомобиль, а в таком случае американские правоохранители действуют «по жесткому сценарию». Затем в сеть попали уже другие кадры, где полицейский Дерек Шовин давит Флойду коленом на шею, не обращая внимания на слова задержанного, что он задыхается. Через несколько часов Флойд умер в больнице, Шовин был отстранен от службы и арестован по обвинению в убийстве по неосторожности, но это уже не помогло. Сначала беспорядки охватили Миннеаполис. Сегодня, как подсчитала The New York Times, беспорядки охватили 140 городов. В 15 штатах и столичном округе Колумбия на улицы вышла Национальная гвардия. Более того, в 40 городах, в том числе в Лос-Анджелесе, Сан-Франциско, Денвере, Атланте, Чикаго, Детройте, Филадельфии и Далласе, введен комендантский час. Под огонь уже попадали журналисты, в частности, съемочная группа «Немецкой волны», и ОБСЕ высказала по этому поводу свою обеспокоенность, что уже само по себе невиданное дело. Президент США Дональд Трамп уже провел несколько часов в бункере, когда демонстрации бушевали прямо у стен Белого дома. А затем пообещал бросить тяжело вооруженные армейские спецподразделения для усмирения беспорядков и пригрозил губернаторам штатов и городов, что если они не могут проявить должную решимость и взять под контроль ситуацию на улицах, то он сделает это сам…Сценарий, оставляющий стойкое ощущение «дежавю»: точно так же развивались события в тех же США в августе 2014 года, когда патрульный полицейский Даррел Уилсон застрелил темнокожего Майка Брауна — с беспорядками, обвинениями полиции в «белом расизме» и т.д. И самое главное, потом, после долгих расследований, несмотря на все давление общественности, жюри присяжных пришло к выводу, что полицейский действовал правильно, а Майкл Браун вел себя агрессивно — в общем, «по уставу — правильно стрелял». Были беспорядки 2011 года в Лондоне, вспыхнувшие после того, как полиция застрелила местного наркодилера. Были волнения в «нефранцузских» пригородах крупнейших мегаполисов Франции… Список можно продолжать до бесконечности, и везде сценарий похож до наваждения: сначала — инцидент, после которого есть основания обвинить полицию в произволе и расизме, затем — шумные митинги под требованиями правосудия, с напоминаниями, что жизни «черных» и «белых» должны иметь одинаковую ценность…Но затем все «сваливается» в уличные беспорядки, поджоги и, главное, погромы и грабежи магазинов. А главным лозунгом становятся уже не красивые либеральные идеи, а что-нибудь попроще — вроде грабежа «жирных котов», то бишь богачей. И где «под раздачу» попадают не миллионеры, а владельцы мелких магазинчиков и лавочек, просто попавших под руку, автомобилей, припаркованных на пути протестующих, и т.д. Что уже мало напоминает мирный протест. И полиция, кстати говоря, тоже далеко не всегда ведет себя с протестующими «на вы», и это еще мягко сказано: социальные сети и СМИ переполнены видеокадрами, где полицейские автомобили наезжают прямо на толпу демонстрантов, где протестующие в прямом смысле остаются под копытами лошадей конной полиции и т.д. Здесь, конечно, огромное поле для комментариев и анализа. Можно вспомнить, вернее, припомнить, что 2020 год — выборный, что Трампа и его сторонников-республиканцев по традиции обвиняют в расизме, начать подробно анализировать, к республиканцам или демократам принадлежат губернаторы и мэры городов, охваченных сегодня беспорядками. Можно даже выстроить конспирологическую теорию, вспомнить, как Синклер Льюис в своем романе «У нас это невозможно» описал становление в США фашистской диктатуры, а затем пугать слабонервных читателей: вот сейчас злыдень Трамп введет войска в те мегаполисы, где его не любят, и тогда американской демократии придет конец. Но, возможно, куда важнее другое. В двадцатые годы многие были убеждены: необходимо дать максимальную свободу частному предпринимательству, частной инициативе, бизнесу и торговле — и все проблемы будут решены сами собой, рынок способен отрегулировать все и вся. Но очень скоро «Великая депрессия» показала: рыночной стихии еще недостаточно. И нужно государственное регулирование. И точно так же еще недавно нас всех старательно убеждали: главное — это создать демократию, «прозрачность», гражданское общество — и все мыслимые и немыслимые проблемы будут решены. Но теперь мир переживает очередное разочарование. Как сквозь зубы признают даже самые горячие поклонники «лучших домов Парижа», эпидемия COVID-19, кроме всего прочего, еще и доказала, что далеко не во всех европейских странах система здравоохранения и механизм принятия решений в этой самой системе действовали и действуют на должном уровне. А каждая такая волна беспорядков — она тоже, как бы это повежливее и помягче, заставляет усомниться в универсальности постулата «вот надо сделать настоящую демократию и защитить права человека — и все проблемы разом исчезнут». А теперь нынешние беспорядки, охватившие города в США, показывают: в такой стране, как США, с глубочайшими — без малейшей иронии! — демократическими традициями, в государстве, которое не без оснований считается родоначальником современных демократических традиций, существует такое неприятное явление, как полицейский произвол. И это не только не оправдавшиеся обвинения в случае с Майком Брауном и пока еще продолжающееся расследование обстоятельств гибели Джорджа Флойда — это прежде всего тот самый «жесткий разгон» протестующих. Более того, если обратить внимание, с какой скоростью «вспыхивает» страна после каждого такого инцидента — это уже само по себе дает информацию к размышлению и об уровне расизма в США. Где, напомним еще раз, веру о «расовой» подоплеке в первые часы никто даже не пытается опровергнуть или хотя бы поставить под сомнение. И самое главное, в богатых и благополучных США такой протест, поддержанный «болтающим классом», слишком уж быстро «съезжает» на откровенное мародерство и грабеж магазинов. Нет, конечно, это вряд ли повод вопить о «конце либеральной идеи», да и фраза «зато у вас линчуют черных» не зря стала мемом еще в годы существования реального и законодательно закрепленного расизма в США. Но уже нет сомнений в том, что американская модель демократии еще не гарантирует решения всех проблем разом, и это как минимум заставляет усомниться в «универсальности» многих политических рекомендаций made in USA, особенно тиражируемых разнообразными НПО. А еще интересно, как быстро кадры жесткого разгона протестующих в США будут «подаваться» в соцсетях как якобы снятые на улицах Баку. Тем более что с разгоном митингов в Брюсселе такой прецедент уже был. Нурани, политический обозреватель

Армения предъявила территориальные претензии Азербайджану, Турции, Грузии и Ирану

Легальной купли-продажи квартир в СССР, как известно, не существовало. А вот квартирное мошенничество было на уровне «мама не горюй». Особенно при «многоступенчатых» обменах жилой площади. Бывали и более простые случаи: квартиры, предоставленные по закону одним, «нахрапом» занимали другие. Только вот умные и знающие люди предупреждали: это только кажется, что таким способом можно без труда заиметь вожделенную квартиру. На самом деле из такой вот незаконно захваченной квартиры в любую минуту можно вылететь. В лучшем случае — на улицу. В худшем — в тюрьму. А уж если продолжать такого рода мошенничество — тогда вероятность, что «размотают всю цепочку» и припомнят грехи, «плюсуется» многократно. Со всеми вытекающими. Сегодня уже квартиры стали объектом вполне законной купли-продажи, мошеннические схемы изменились, но правило «сколь веревочке не виться» продолжает действовать. А теперь эта последовательность событий разворачивается в отношении даже не шайки «квартирных мошенников», а целой страны, пусть и «форпоста» — Армении. Где самым внимательным образом ознакомились с недавним «программным» выступлением президента Азербайджана Ильхама Алиева на открытии жилого комплекса «Гобу Парк — 3» для вынужденных переселенцев, где глава государства, кроме всего прочего, еще и напомнил, что нынешняя столица Армении — это древний азербайджанский город Иреван, который ей уступили на переговорах в 1918 году. Вряд ли в Армении об этом не знали или забыли. Недавно в Интернете и социальных сетях широко разошелся «видеопост» Ильи Варламова, где сотрудница иреванской мэрии признает, что в этом городе в начале ХХ века армяне не жили. Важно другое: Азербайджан напоминает об этом неудобном «историческом бэкграунде» в то время, когда Армения предъявляет претензии на земли практически всех своих соседей по периметру. Так, на днях СМИ Армении подробно осветили инцидент во время протестов, охвативших американские города: под шумок в Денвере, штат Колорадо, неизвестные вандалы прошлись аэрозольным баллончиком с краской по установленному в городе хачкару в честь «жертв геноцида армян», добавив еще пару «комплиментов» полицейским. В Иреване тут же заголосили: оказывается, «памятник является копией 3000-летнего хачкара из легендарного кладбища Джульфа, расположенного в Нахичеванской автономии Азербайджана и разрушенного в 2005 году». Вышло, правда, на уровне «армянского радио»: каким-то непонятным образом «христианский камень-крест» имеет 3000-летнюю историю, тогда как христианство существует никак не больше 2 тысяч лет, и можно ли в таком случае верить всем остальным «байкам из склепа» по поводу мифического «разрушения армянского кладбища». Но притязания на Нахчыван обозначены четко. Более того, издания, имеющие неофициальный статус пашиняновских «рупоров», публикуют карту, где Нахчыван «включен» в территорию Армении, рядом изображен весьма обширный «Арцах», превосходящий по площади ныне оккупированные Арменией земли, нарисован «Аварстан», «Цахур-Лезгистан», «Талыш-Муганская республика», а на Абшероне красуется некая «Бакинская конфедерация». Можно, конечно, отмахнуться, но «на языке», то бишь на сайте, этого медиа-органа появляется именно то, что «на уме» у Пашиняна и его ближнего круга. Так что эта карта позволяет судить о масштабе притязаний Армении на земли Азербайджана: то, что Иреван патронирует и боевиков «Садвала», и персон вроде Аликрама Гумбатова, уже ни для кого не секрет. И не только Азербайджана, кстати говоря. Турецкая Восточная Анатолия, которую здесь мечтают превратить в «Западную Армению» — это уже классика жанра. Грузинская Джавахетия — тоже. До последнего времени единственной страной, к которой у Армении не было гласных территориальных претензий, оставался Иран. Во-первых, границу с ним эта страна обрела только после того, как ей был подарен Зангезур, а во-вторых, и «в-главных», у Армении с Ираном нежная дружба и тесное сотрудничество, в том числе в деликатных сферах. Но на той же карте «язык» мифической «Талыш-Муганской республики» уже захватывает и иранскую территорию. Да, пока здесь Иреван прячется за Гумбатова и его предшественников, но не исключено, что это начало и «пробный шар». Тем более что небезызвестный Дмитрий Киселев, комментируя в очередной раз слухи о возможных ударах США по Ирану, заявлял в эфире своих «Вестей недели»: «В Иране и уникальные армянские святыни. Например, в долине реки Аракс — монастырь Святого Степаноса, IX век. Или монастырь Святого Фаддея, VII век». И вряд ли стоит напоминать, как при помощи таких «армянских святынь» в кавычках и без Армения продвигает свои территориальные притязания к соседям. Понятно, что в Иреване рассчитывали и рассчитывают на поддержку Москвы, только вот, во-первых, сегодня у Кремля предостаточно забот и проблем, так что в решающий момент ему может оказаться просто не до проблем своего «недофорпоста». А во-вторых, на фоне таких территориальных аппетитов Иревана практически все страны — соседи Армении имеют основания видеть в ней прямую и явную угрозу для себя. А это не только меняет для Азербайджана масштабы той операции, но и заметно смещает «дипломатические акценты». И вот тут уже весьма зыбкие, и это еще мягко сказано, права Армении на земли Иреванского ханства, захваченный у Азербайджана Зангезур и у Грузии — Лори могут получить совсем другое прочтение. Потому что силовая перекройка границ — процесс обоюдоострый. Нурани, политический обозреватель

Ильхам Алиев закрыл вопрос Нахчывана

В Армении слова президента Ильхама Алиева о том, что во времена Гейдара Алиева армяне в Карабахе «не смели даже поднять голову», произвели эффект землетрясения. Оно и понятно почему. Сильная власть в Баку всегда начисто отвергала всякие проявления самодеятельности и вседозволенности. Стоило  Гейдару Алиеву уехать в Москву на повышение, как враждебные силы нашли бреши в системе защиты республики от враждебных проявлений. В самом деле, Гейдар Алиев перманентно был сильным началом во власти, отвергая все попытки случайных стараний расшатать ситуацию. Его временное отсутствие в Азербайджане и привело к тому, что нечисть проявила свою разрушительную сущность. Впрочем, это уже история. Воспоминания о Гейдаре Алиеве в Азербайджане всегда и непременно вызывают ощущения гордости и уверенности, силы и веры в себя, и иного не дано. Сегодня армяне говорят о судьбе Нахчывана, как о цели, которая вполне достижима. Но предающиеся сладострастным настроениям ненасытные соседи забывают, что Гейдар Алиев впервые поднял флаг свободного Азербайджана в Нахчыване в бытность еще СССР, продемонстрировав всем, что волю к свободе, веру в свои возможности невозможно победить. Флаг свободы был поднят в горниле предательств и интриг, и признанный лидер смог сделать то, чего до него никто в СССР не смог себе позволить, и это доказанный факт. Армяне сегодня задаются вопросом – зачем Ильхам Алиев вспомнил о флаге, поднятом великим отцом в Нахчыване. Случайно ли это? Конечно же, нет. Нахчыван – это древняя обитель Азербайджана, где нет отметин низости и фальши. История древней азербайджанской земли – это хроника побед и мужества, чести и достоинства, где нет места кривотолкам и сомнениям. Нахчыван никогда не был другим, кроме как азербайджанским, и так будет в будущем, потому Ильхам Алиев выносит тему за скобки актуальности. То, что не вызывает сомнений, не обсуждается. И причем здесь проблема региональной безопасности, которую пытаются внести в повестку армянские модераторы алогизмов?! Политические бонзы Армении сегодня пытаются засорить актуальную повестку вопросом прав на Нахчыван, не понимая, что навлекают на себя неподъемные проблемы. Тут впору вспомнить о размытом сознании армян, которые навлекают на себя новые трудности в условиях острого дефицита, неустроенности и безденежья. Неужели им непонятно, что не имеет смысла решать уже решенные проблемы?! Неужели не хватает ума и мудрости, чтобы не отвлекаться на вымышленные проблемы?! Региональный военно-политический статус-кво ожидает остаточного исправления, и связано это не с Нахчываном, а с Карабахом, который находится во временном подчинении оккупационного сепаратистского режима, подпитываемого из Иревана. Министр обороны Азербайджана Закир Гасанов сегодня докладывает Верховному главнокомандующему об оперативной ситуации на передовой без прикрас. Апрель 2016 года – это не только точка отсчета, а смысл всей военно-политической ситуации, которая не нуждается в оправдании. Удар по Армении в Карабахе, оказавшись ощутимым и поучительным, похоже, ничему не научил противника. Раз Армения не поняла сути происшедшего, значит, нужен еще один внушительный месседж. В чем была суть апрельской кампании 2016 года? В том, что времена изменились, и никогда более алчный враг не сможет третировать Азербайджан, который взял на себя миссию лидера региона. Доподлинно известно, что если бы не вмешательство сторонних сил, восклицательный знак в карабахской теме, о которой решительно высказался президент Ильхам Алиев, давно бы имел де-факто олицетворение. Но его никто не отменял, и он обречен найти вещественное обозначение на фактуре проблемы. В условиях, когда сильная сторона ставит задачу, они никогда от нее не отказывается, и добивается ее выполнения. Идея мира и согласия с армянским сегментом региона имеет право на существование, но только после того, как восстановится справедливость и порядок в регионе, когда территориальная целостность Азербайджана, подпадающая под требования международного права, будет разрешена. Иного стечения обстоятельств не будет. Вооруженные силы Армении никогда более не смогут застолбить за собой роль определяющего фактора, и сомнений в этом быть не может. Если кто-то в Иреване вознамерится доказать обратное, сильно об этом пожалеет. Сила, разрушительный потенциал и маневренность на сегодня – это есть показатели самой сильной военной дружины региона, которую олицетворяет потенциал Азербайджана. Все остальное, что не стыкуется с доказанным постулатом, есть не более, чем пустые фигуры речи. Тофик Аббасов, аналитик